1 40 2 https://kounadisomeka.aegean.gr/files/original/71852b834cf5a6d093ff1438d8ede933.mp3 49dfeebfc1abe477e291aeb44cef901d https://kounadisomeka.aegean.gr/files/original/ef3f8deeae749f4d499ab5444938d145.jpg 622ba6a87cc2c811cd8115e53477b2a7 78 RPM Records Δίσκοι 78 στροφών Αριθμός Σειράς / Coupling number π.χ. GA 1918 8092 Αριθμός Μήτρας / Matrix Number 20181 Ερμηνευτής / Singer Επίθετο Όνομα πχ Βαμβακάρης Μάρκος -Αν δεν υπάρχει, συμπληρώνεται " Οργανικό " -Αν είναι άγνωστος, συμπληρώστε " Άγνωστος " -Σε περίπτωση ψευδώνυμου, προσθέστε και εντός αγκυλών [ ] το πραγματικό/συνηθέστερο καλλιτεχνικό όνομα -Click "Add Input" to write it in Latin characters ( Vamvakaris Markos ) Σαβαρής Γιώργος, Μηλιάρης Τζον, Λουσιέν [Μηλιάρης Λουκιανός] Savaris Giorgos, Miliaris Tzon, Lousien [Miliaris Loukianos] Ορχήστρα - Εκτελεστές / Orchestra - Singers Συμπληρώνεται, αν υπάρχει στην ετικέτα. -Click "Add Input" to write it in Latin characters Ορχήστρα Orchestra Διεύθυνση Ορχήστρας / Conductor Επίθετο Όνομα (Αν αναφέρεται στην ετικέτα) -Click "Add Input" to write it in Latin characters Λαντσέττα Εδ. Lanzetta Ed. Στιχουργός / Lyrics writer Συμπληρώνεται Επίθετο Όνομα -Αν δεν υπάρχει, συμπληρώνεται " Οργανικό " -Αν είναι άγνωστος, συμπληρώστε " Άγνωστος " -Σε περίπτωση ψευδώνυμου, προσθέστε και εντός αγκυλών [ ] το πραγματικό/συνηθέστερο καλλιτεχνικό όνομα - Click "Add Input" to write it in Latin characters; Last First name [Nalyan Takvor Ελληνικοί στίχοι: Άγνωστος] [Nalyan Takvor Greek lyrics: Unknown] Διάρκεια ηχογραφήματος / Length of the song Σε μορφή ΛΛ:ΔΔ (π.χ. 03:43 ) In form of MM:SS (i.e. 03:43) 2:46 Θέση ηχογραφήματος / Place of record (object) Συμπληρώνεται το που βρίσκεται το πραγματικό αντικείμενο (π.χ. " Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη " ) - Click "Add Input" to write it in Latin characters Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη Kounadis Archive Record Library Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Publisher An entity responsible for making the resource available Columbia England Columbia (UK) Title A name given to the resource Σ' αγαπώ S' agapo Creator An entity primarily responsible for making the resource Tchouhadjian Dikran Tchouhadjian Dikran Coverage The spatial or temporal topic of the resource, the spatial applicability of the resource, or the jurisdiction under which the resource is relevant Μιλάνο Milan Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource Δίσκος 10'' (25 εκατοστών) 10 in. (25 cm) Description An account of the resource Οι μεταρρυθμίσεις που εισάγει η Οθωμανική Αυτοκρατορία από το 1839 έως το 1876 με το επονομαζόμενο “Tanzimat” αναδιαμορφώνουν το τοπίο σε ποικίλες πτυχές της κοινωνικής πραγματικότητας. Γενικότερα, ο ευρύτερος 19ος αιώνας αποτελεί κομβικό χρονικό σημείο για την πορεία της Αυτοκρατορίας, κατά τη διάρκεια του οποίου ο Σουλτάνος και η Διοίκηση κοιτούν προς την Ευρώπη και εισάγουν αλλαγές στους θεσμούς. Όσον αφορά στα μουσικά, αναμφίβολα η διάλυση της στρατιωτικής ορχήστρας των γενιτσάρων που έλαβε χώρα το 1826, αλλά και ο διορισμός του Giuseppe Donizetti ως Istruttore Generale της Αυλής το 1828, αποτελούν δείγματα της αποφασιστικότητας για αλλαγή (βλ. και <a href="https://vmrebetiko.gr/bibliography-vmak/" target="_blank" rel="noopener">Κοκκώνης 2017b</a><a href="https://vmrebetiko.gr/bibliography-vmak/">: 133</a>). Εντός αυτού του πλαισίου γεννιέται στην Κωνσταντινούπολη ο Αρμένης Dikran Tchouhadjian (Տիգրան Չուխաճեան, Beyoğlu, Κωνσταντινούπολη, 1837 – Σμύρνη, 11 Μαρτίου 1898), που μέλει να συνθέσει ένα έργο-ορόσημο για τα οθωμανικά (και ευρύτερα για τα «ανατολικά») δεδομένα. Πρόκειται για το περίφημο τρίπρακτο μουσικό-θεατρικό “Leblebici Horhor Ağa” (Χορ-χορ αγάς, στραγαλοπώλης), σε λιμπρέτο στα οθωμανικά τουρκικά του επίσης Αρμένιου Takvor Nalyan (Hasköy, Κωνσταντινούπολη, 1843-1876). Η παρούσα ηχογράφηση περιλαμβάνει διασκευή με ελληνικούς στίχους του τραγουδιού "Çıtkırıldım" το οποίο θα μπορούσε να αποδοθεί ως «Εύθραυστο». Η δημοφιλία που θα αποκτήσει η εν λόγω παράσταση, και φυσικά και η μουσική της, είναι άνευ προηγουμένου, και θα επηρεάσει λόγιους και λαϊκούς μουσικούς, τόσο εντός της Αυτοκρατορίας όσο και εκτός. Η μουσική του έργου επικοινωνεί ξεκάθαρα με τις δυναμικές ευρωπαϊκές παραδόσεις του μουσικού θεάτρου, οι οποίες βρίσκονται σε μόνιμη εξέλιξη. Προέρχονται, δε, από την Γαλλία, την Αυστρία, την Ιταλία και την Γερμανία, από την εποχή του Μπαρόκ και της opera seria, μέχρι τις σύγχρονες εκδοχές της οπερέτας. Ακούγοντας τον «Χορ Χορ», κάποιος και κάποια αντιλαμβάνεται πως ο Tchouhadjian, ο οποίος σημειωτέον σπούδασε και στην Ευρώπη, συνομιλεί με την “Die Entführung aus dem Serail” και τον “Don Giovanni” του Wolfgang Amadeus Mozart, τον “Don Pasquale” του Gaetano Donizzeti, αλλά και με το αυστριακό βαλς και το γερμανικό Singspiel. Γι’ αυτό, ίσως, στην σχετική βιβλιογραφία ο «Χορ Χορ» καλείται πότε μιούζικαλ και οπερέτα, και πότε όπερα ή όπερα μπούφα. Εντός, βέβαια, αυτού του αισθητικού οικοδομήματος εντάσσονται και τα, αυτοεξωτικά πολλές φορές, ανατολικότροπα μοτίβα, ακολουθώντας πιστά τις επιταγές των εθνικών σχολών της Ευρώπης. Το έργο φαίνεται πως παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο French Theatre (Le Palais de Cristal) της Κωνσταντινούπολης τον Νοέμβριο του 1875 από την "Ottoman Opera Troupe" (Οθωμανική Θεατρική Ομάδα Όπερας). Στην λονδρέζικη εφημερίδα <a href="https://archive.org/details/sim_musical-world_1875-10-02_53_40/page/672/mode/2up?q=Leblebidji" target="_blank" rel="noopener">The Musical World</a>, όμως, στο φύλλο της 2ας Οκτωβρίου του 1875, διαβάζουμε ότι «Μια άλλη τουρκική κωμική όπερα, σε σύνθεση του M. Tchohadjian και με τίτλο Leblebidji Khorkor, Χορχορ, ο Πωλητής Στραγαλιών, θα παιχτεί κατά την διάρκεια του ερχόμενου Ραμαζανιού στο Guedik Pasha Theatre στην Κωνσταντινούπολη». Επίσης, το 1889 δημοσιεύεται στην Νέα Υόρκη η “Appletons’ Annual Cyclopaedia and Register of Important Events of the Year 1886”. Στο βιβλίο αυτό, στην <a href="https://archive.org/details/appletonsannual60unkngoog/page/598/mode/2up?q=Leblebidji" target="_blank" rel="noopener">σελίδα 599</a>, διαβάζουμε: «1876-Από περιέργεια, πρέπει να αναφέρουμε την παράσταση μιας τούρκικης οπερέτας, “Λεμπλεμπιτζής Χορχόρ Αγάς”, από τον ιμπρεσάριο του θιάσου Τσοχατζιάν, στην Κωνσταντινούπολη. Η μουσική, αν και μέχρι ένα βαθμό χτισμένη επάνω σε τουρκικά μοτίβα, ακολουθεί πλήρως τα ιταλικά μοντέλα, με το σκηνικό να τοποθετείται στην εποχή των Γενιτσάρων∙ προτιμήθηκε η επίδειξη πολυτελών κοστουμιών με σκοπό να προσελκυσθεί ένα κοινό που προτιμάει περισσότερο το θέαμα παρά την σχολαστικότητα στα μουσικά του γούστα». Ο «Λεμπλεμπιτζής Χορχόρ Αγάς», στη μακρά διαδρομή του που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, γνώρισε τεράστια επιτυχία και απήχηση∙ ανέβηκε σε θεατρικές σκηνές αναρίθμητων πόλεων, ανάμεσά τους το Κάιρο, η Βιέννη, η Σμύρνη, το Λονδίνο, το Παρίσι, το Ερεβάν, η Βενετία, το Μπακού, η Νέα Υόρκη, η Πασαντίνα κ.ά., αλλά και στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Γερμανία, τη Ρωσία κ.ά., και αποτέλεσε το πιο διαδεδομένο και δημοφιλές μουσικό έργο που γράφτηκε στα τουρκικά. (Δες <a href="https://www.youtube.com/watch?v=WAA-XZHuEEk" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a> την τηλεοπτική μεταφορά της οπερέτας, παραγωγής του 1975, από την Istanbul Devlet Opera ve Balesi [Κρατική Όπερα και Μπαλέτο Κωνσταντινούπολης]). Το καλοκαίρι του 1883, από τις 11 Ιουλίου μέχρι τις 13 Σεπτεμβρίου, η «Αρμενική Θεατρική Ομάδα της Τουρκικής Οπερέτας», υπό την καθοδήγηση του ηθοποιού, τραγουδιστή, ιμπρεσάριου και θιασάρχη Séropé Benglian (Serovpe Bengliyan, Beyoğlu, Κωνσταντινούπολη, 1835 - Αλεξάνδρεια, 1900), θα παρουσιάσει την οπερέτα, μαζί με άλλα έργα του ίδιου συνθέτη, στο θέατρο του Φαλήρου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το κείμενο που αφιερώνει σε αυτές τις παραστάσεις ο Θεόδωρος Συναδινός, στο βιβλίο του Ιστορία της νεοελληνικής μουσικής, 1824-1919, το οποίο εκδόθηκε το 1919: [...] άφιξις αρμενικής οπερέττας κατά τον Ιούλιον του 1883 γίνεται αφορμή ζωηρών συζητήσεων εις τον τύπον και ζωηροτέρας μουσικής κινήσεως. Ο αρμενικός θίασος διετέλει υπό την διεύθυνσιν του Μεσκιλιάν, απετελείτο δε εκ τριάκοντα προσώπων. [...] Ο αρμενικός θίασος έκαμεν έναρξιν των παραστάσεών του την 11ην Ιουλίου εις το θέατρον του Φαλήρου με τον "Λεπλεμπιτζήν Χορ-Χορ Αγάν", τρίπρακτον οπερέτταν εις τουρκικήν γλώσσαν, του Αρμενίου μουσουργού Διχράν Τσοχατζιάν. [...] "Μασκώτ - Κώδωνες Κερατουπόλεως - Λίνδα - Τροβατόρε - Μανέδες και σαρκιά" - έγραφε μία εφημερίς - ανακατεύσατε πάντα συνδέοντες ταύτα με δύο ή τρία θέματα πρωτότυπα ή μάλλον εκ μελοδραμάτων, τα οποία αγνοείτε και ιδού το μελόδραμα. [...] "Κρίνοντες εκ των υστέρων-έγραφε-πειθόμεθα ότι ο Διχράν Τσοχατζιάν δεν είνε τις αδέξιος μουσουργός, περιορισθείς εν πολλοίς εις το να συρράψη κατ' εκλογήν διάφορα εκ των γαλλικών πρωτίστως και των ιταλικών μελοδραμάτων ασμάτια, αλλ' έχει και φιλοκαλίαν, κατά την τεχνικήν της λέξεως σημασίαν, και ευστοχίαν περί την εύρεσιν παθητικών και χαριεστάτων μελωδιών, διότι δεν πρέπει να παραδεχθώμεν πάλιν ότι συνέδεσε μόνον και ουχί συνέθεσε μουσικά τεμάχια. Μακροσκελή κριτικήν περί του αρμενικού θιάσου αφιέρωσε και ο Ι. Ισιδωρίδης Σκυλίτσης, ο οποίος κακώς προκατειλημμένος διά την αρμενικήν οπερέτταν, επροτίμησε να παρακολουθήση την εκτέλεσιν του "Λεπλεμπιτζή Χορ-Χορ Αγά" από το έξωθι του θεάτρου κείμενον καφενείον. Μετά τας πρώτας όμως αρμονίας που εξετέλεσεν η ορχήστρα, ενθουσιάσθη τόσον πολύ ώστε "παρήτησε φλιτζάνια και ποτήρια, τρόπον τινά θυμωδώς, και κατηυθύνθη διά της ευθυτέρας προς το θέατρον". [...] Εν τέλει ο Σκυλίτσης επετίθετο κατά του Ωδείου, το οποίον δεν ηδυνήθη να δημιουργήση καλλιτέχνας της περιωπής των Αρμενίων αοιδών. [...] Ο αρμενικός θίασος αναχωρήσας από τας Αθήνας μετέβη εις τα Πάτρας, όπου έδωσε σειράν παραστάσεων, επανήλθε δε πάλιν εις την πρωτεύουσαν τον Αύγουστον του 1889 και έδωσε μερικάς παραστάσεις εις το θέατρον "Ευτέρπη", υπό αυστηράν όμως εχεμύθειαν την φοράν αυτήν, καίτοι το πρόσωπον της Συρανούς υπεδύετο η Φορτουνέ, μία από τας νύμφας του παρά τον Ιλισσόν Άντρου [...] Τον "Λεμπλεμπιτζήν Χορ-Χορ Αγάν" εξετέλεσε την 27 Απριλίου 1890 και θίασος Νάνων, ο οποίος επεσκέφθη τότε τας Αθήνας και έδωσε σειράν παραστάσεων εις το θέατρον "Άϊφελ" με διευθυντήν της ορχήστρας τον Τούρκον μουσικοδιδάσκαλον Αλή-Χαμίτ (<a href="https://vmrebetiko.gr/bibliography-vmak/" target="_blank" rel="noopener">Συναδινός, 1919: 224-230</a>). Ο «Λεμπλεμπιτζής Χορχόρ Αγάς» ενθουσίασε το ελληνικό κοινό, μεταφράστηκε στα ελληνικά και παίχτηκε πολλές φορές, κυρίως από αρμενικούς, τουρκικούς, αρμενοτουρκικούς και ελληνικούς θιάσους. Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα διαθέσιμα στοιχεία (βλ. <a href="https://vmrebetiko.gr/bibliography-vmak/" target="_blank" rel="noopener">Σκανδάλη, 2022: 313-326</a>), έως το 1915 καταγράφονται σε ελληνικές πηγές τριανταμία παραστάσεις εντός και εκτός ελληνικής επικράτειας, ενώ στο διάστημα 1915-1934 πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα τριαντατέσσερις παραστάσεις (βλ. ενδεικτικά <a href="https://www.europeana.eu/el/search?page=1&view=grid&query=%CE%A7%CE%BF%CF%81-%CE%A7%CE%BF%CF%81%20%CE%91%CE%B3%CE%AC%CF%82" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a> και <a href="https://digital2.mmb.org.gr/digma/handle/123456789/11779" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>). Η επίδρασή του στην ανάπτυξη του κωμειδυλλίου και της ελληνικής οπερέτας υπήρξε καταλυτική, ενώ μελωδίες και τραγούδια του επηρέασαν και συνθέτες του ρεμπέτικου. Όπως σημειώνει ο Γιώργος Λεωτσάκος (βλ. Γιώργος Λεωτσάκος, «<a href="http://critics-point.gr/%ce%b1%cc%93%cf%81%ce%bc%ce%b5%ce%bd%ce%b9%cc%81%ce%b1-%ce%bc%ce%bf%cf%85%cf%83%ce%b9%ce%ba%ce%bf%cc%80-%ce%bf%cc%94%ce%b4%ce%bf%ce%b9%cf%80%ce%bf%cf%81%ce%b9%ce%ba%ce%bf%cc%81/" target="_blank" rel="noopener">Αρμενία: Οδοιπορικό Δίπτυχο. ΙΙ: απαραιτήτως μουσικό!</a>») αποτέλεσε «αναπόσπαστο κομμάτι της νεότερης ελληνικής μουσικής ιστορίας». Ενδεικτικές της επιρροής είναι οι ηχογραφήσεις που πραγματοποίησαν Έλληνες μουσικοί (στην τουρκική και στην ελληνική γλώσσα) την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα, αλλά και αργότερα. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται: – “Köroğlu”, Estudiantina Smyrniote [Σμυρναϊκή Εστουδιαντίνα], Κωνσταντινούπολη, 1908 (Odeon Cx 1882 – X 58589). – “Leblebidji Horhor I a”, Estudiantina Smyrniote [Σμυρναϊκή Εστουδιαντίνα], Κωνσταντινούπολη, 1908 (<a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=4445" target="_blank" rel="noopener">Odeon Cx 1902 – X 58590/1</a>). – “Leblebidji Horhor II a”, Estudiantina Smyrniote [Σμυρναϊκή Εστουδιαντίνα], Κωνσταντινούπολη, 1908 (Odeon Cx 1902 b – X 58590/2). – “Leblebidji Horhor III a”, Estudiantina Smyrniote [Σμυρναϊκή Εστουδιαντίνα], Κωνσταντινούπολη, 1908 (Odeon Cx 1902 c – X 58590/3). – “Leblebidji Horhor IV a”, Estudiantina Smyrniote [Σμυρναϊκή Εστουδιαντίνα], Κωνσταντινούπολη, 1908 (Odeon Cx 1902 d – X 58590/4). – “Leblebidji”, Estudiantina Smyrniote [Σμυρναϊκή Εστουδιαντίνα], πιθανόν Θεσσαλονίκη, 1909 (<a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=4444" target="_blank" rel="noopener">Odeon XSC 74 – X 54740</a>). – «Μπαχάρ Γκελντί», Λευτέρης Μενεμενλής, Σμύρνη, 7 Ιουνίου 1912 (Favorite 7071-t – 1-55053 & <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=4404" target="_blank" rel="noopener">Columbia USA E-6127</a>). – «<a href="https://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=14947" target="_blank" rel="noopener">Σ' αγαπώ, σε ποθώ</a>», Τέτος Δημητριάδης, Κάμντεν, Νέα Υερσέη, 11 Φεβρουαρίου 1925 (<a href="https://adp.library.ucsb.edu/index.php/matrix/detail/800008012/BVE-33739-Sagapo_se_potho" target="_blank" rel="noopener">Victor BVE 33739 – 79076</a>). – «Σ' αγαπώ», Γιώργος Σαβαρής, Τζον Μηλιάρης, Λουσιέν, Μιλάνο, 1928 (Columbia UK 20181 - 8092), παρούσα ηχογράφηση. – «<a href="https://www.youtube.com/watch?v=neVAGgquJj4" target="_blank" rel="noopener">Ήλθε πίσω η άνοιξις</a>», Γιώργος Σαβαρής, Τζον Μηλιάρης, Λουσιέν, Μιλάνο, 1928 (Columbia UK 20183 – 8093). – «<a href="https://www.youtube.com/watch?v=Fo9lZnRqyR4" target="_blank" rel="noopener">Τα παλικάρια του Κιόρογλου</a>», Γιώργος Σαβαρής, Τζον Μηλιάρης, Λουσιέν, Μιλάνο, 1928 (Columbia UK 20216 – 8208). – «<a href="https://www.youtube.com/watch?v=Q-dxPQt8x80" target="_blank" rel="noopener">Χορχόρ-Αγάς</a>», Αντώνης Νταλγκάς, Αθήνα, Ιούνιος 1928 (HMV BF 1848 – AO 259). – «<a href="https://www.vmrebetiko.gr/item/?id=9584" target="_blank" rel="noopener">Ο Αρμένης</a>», Κυριάκος Μαυρέας, Αθήνα, 1929 (Columbia UK W 20465 – 8339). Θα πρέπει, επιπλέον, να σημειώσουμε και τις διασκευές ορισμένων εκ των πιο δημοφιλών μουσικών σκοπών του έργου, όπως για παράδειγμα η περίπτωση της ηχογράφησης «Ο καφές», από τους Γιώργο Σαβαρή, Τζον Μηλιάρη και Λουκιανό Μηλιάρη, υπό την διεύθυνση του πιανίστα Σώσου Ιωαννίδη. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 1927 και στην ετικέτα του δίσκου διαβάζουμε (το εξωτικό) «τραγούδι ανατολίτικο» (<a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=9509" target="_blank" rel="noopener">Columbia 20048 – 8046</a>). Επικοινωνεί, δε, με το τραγούδι “Çıtkırıldım”, που το συναντάμε στον «Χορχόρ Αγά». Επίσης, ορισμένοι από τους σκοπούς του έργου φαίνεται πως είναι γνωστοί και στο νησί της Λέσβου, με το χωριό της Αγιάσου να πρωταγωνιστεί στις οικειοποιήσεις. Αφενός, μαρτυρούνται παραστάσεις του έργου στην πόλη της Μυτιλήνης τουλάχιστον από το 1934, όταν – όπως αποδελτιώνει το <a href="http://anagnostirio.info/tag/%CF%87%CE%BF%CF%81-%CF%87%CE%BF%CF%81-%CE%B1%CE%B3%CE%B1%CF%83/" target="_blank" rel="noopener">«Αναγνωστήριο Αγιάσου»</a> — η τοπική εφημερίδα Το Φως, στις 12/3/1934, αναγγέλλει: «Τουρκική Οπερέττα: Μεταφέρει από απόψε τας παραστάσεις της στο “Πάνθεον”. Θα παίξη την αθάνατη τουρκική οπερέττα, τον Λεπλεμπετζή “ΧΟΡ - ΧΟΡ ΑΓΑ”. Ο θίασος προσκληθείς αναχωρεί αύριον εις Αθήνας». Αφετέρου, ο Νίκος Διονυσόπουλος ηχογραφεί μουσικούς στην Αγιάσο το 1989, οι οποίοι εκτελούν το κομμάτι με τίτλο «<a href="https://youtu.be/cbkHfJ6C4nI" target="_blank" rel="noopener">Χορ Χορ Αγάς</a>», το οποίο και συμπεριλαμβάνεται στην έκδοση «Λέσβος Αιολίς - Τραγούδια και Χοροί της Λέσβου» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, ΠΕΚ 9-10, 1997). Στην εν λόγω ηχογράφηση, ακούγονται με την σειρά τα εξής μουσικά θέματα, τα οποία προέρχονται από τραγούδια του «Χορ Χορ Αγά»: Çıtkırıldım - Biz Köroğlu yavrusuyuz korkmayız ή Köroğlu - Çıtkırıldım. Αποσπάσματα από την οπερέτα, σε μεταγραφή για πιάνο από τον J. Assadour, εκδόθηκαν σε <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2966" target="_blank" rel="noopener">παρτιτούρα</a> στη Θεσσαλονίκη από τον μουσικό οίκο S. Paulman και από τον <a href="http://eliaserver.elia.org.gr/lselia/rec.aspx?id=384960" target="_blank" rel="noopener">Sam Yoel</a>. Αναφορικά με τις μη ελληνικού ενδιαφέροντος ηχογραφήσεις θα πρέπει να σημειώσουμε τα εξής: Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων που προέκυψε από την έρευνα του <a href="https://www.gramophonecompanydiscography.com/" target="_blank" rel="noopener">Alan Kelly</a>, το 1905 πραγματοποιήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη οι ηχογραφήσεις “Leblebidge” (144s – Z-0100000), από τη Musique du Gramophone, και “I Leblebdji khorkhoro” (482r – X-100017) και “II Leblebdji khorkhoro” (483r – X-100018), από τη La Musique du Gramophone (Turkish). Tο 1906 η Orchestra Gramophone πραγματοποίησε τις ηχογραφήσεις “Quadrille Leblebidji, figs 1-2-3” (1642r – 2-10333 2-10598 X-100091) και “Quadrille Leblebidji, figs 4-5“ (1643r – 2-10334 2-10599 X-100092). Οι δύο παραπάνω ηχογραφήσεις κυκλοφόρησαν από την Polyphon με τους τίτλους «<a href="https://www.vmrebetiko.gr/item/?id=11390" target="_blank" rel="noopener">Καντρίλιες Λεπλεπιτζή φιγ. I II III</a>» (1642r – 9414/13357) και «<a href="https://www.vmrebetiko.gr/item/?id=11391" target="_blank" rel="noopener">Καντρίλιες Λεπλεπιτζή φιγ. IV V</a>» (1643r – 9415/13357) αντίστοιχα. Τον Μάιο του 1906 πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από την Orchestre Odeon η ηχογράφηση "Leblebidji" (Odeon Cx 501 – 31740). Τον Μάρτιο του 1909 ο Ovanes (Ovannes) Efendi ηχογράφησε στη Σμύρνη το "Bahar Yaldi Leblebedji" (Gramophone 12797b – 6-12847) και τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς στη Θεσσαλονίκη η MUSIQUE DE L‘ECOLE DES ARTS ET METIERS, SALONIQUE πραγματοποίησε την ηχογράφηση με τίτλο “Leblebedje Horhor Aga” (Gramophone 13493b – 2-10245). Γύρω στα 1911 η ορχήστρα Orfeon θα ηχογραφήσει στην Κωνσταντινούπολη αποσπάσματα της οπερέτας για την ομώνυμη δισκογραφική εταιρεία (βλ. <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=5194" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a> και <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=5195" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>). Καταγράφονται, επίσης, τον Φεβρουάριο του 1911 στην Κωνσταντινούπολη, τρεις ηχογραφήσεις στη Favorite από τον Küçük Benliyan Efendi, ανάμεσα στις οποίες περιλαμβάνεται και η “Leblebidji – Kior oghlou” (4459-t – 1-55497), και μία από τη Mlle Rosalie με τον τίτλο "Leblebidji Horhor – Operette turque II. acte" (4455-t –1-56210). Εντοπίζονται, ακόμα, πέντε ηχογραφήσεις τραγουδιών της οπερέτας από τον Αρμένιο τραγουδιστή Ovan(n)es Effendi, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν το 1912 στη Σμύρνη για λογαριασμό της Favorite. Μεταξύ άλλων περιλαμβάνουν τα τραγούδια “<a href="https://www.youtube.com/watch?v=ssjZf05KW-8" target="_blank" rel="noopener">Souz souz</a>” (7072-t – 1-55054), “<a href="https://www.youtube.com/watch?v=v8MwWUAMJek" target="_blank" rel="noopener">Bahar Geldi</a>” (7071-t – 1-55053) και “<a href="https://www.youtube.com/watch?v=VowhuR6mozo&list=RDVowhuR6mozo&start_radio=1" target="_blank" rel="noopener">Biz Köroğlu Yavrusuyuz Korkmayız</a>” (1-55045). Τέλος, σημειώνουμε μία αχρονολόγητη ηχογράφηση στη Favorite από την Ertuğrul Yatı Orkestrası υπό τη διεύθυνση του Mr. Lange (Leblebici [Milli Marş], 1-51228). Τη δεκαετία του 1910 η Pathé πραγματοποίησε, πιθανώς στη Μόσχα, δύο αρμενόφωνες ηχογραφήσεις οι οποίες βασίζονται στο σκοπό του τραγουδιού “Bahar Geldi”. Πρόκειται για το “<a href="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k127760t/f2.media" target="_blank" rel="noopener">Dzmern ancav</a>” (Дзмернъ анцавъ, Ο χειμώνας τελείωσε) με την Altungos Davidova (Pathé 52862 G.R. – 25148) και το “<a href="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k127756r.r=%22armenie%22armenienpartenariat?rk=1094426;0" target="_blank" rel="noopener">Cmern Ancav”</a> (Дзмернъ анцавъ, Ο χειμώνας τελείωσε) με χορωδία υπό τη διεύθυνση του Makar Vardikân (Pathé 55563 G.R. – 25128). Καταγράφονται, τέλος, δύο ηχογραφήσεις με τίτλο "Leblebiji Hor Hor Agha" τις οποίες πραγματοποίησαν μεταξύ 1922-1926 στη Νέα Υόρκη οι Torcom Bézazian και Edna White για τη Sohag (<a href="https://www.discogs.com/release/18979132-Torcom-B%C3%A9zazian-Edna-White-Leblebiji-Hor-Hor-Agha" target="_blank" rel="noopener">14A & 14B</a>). Η μία από τις δύο ηχογραφήσεις περιλαμβάνει ένα ντουέτο από την οπερέτα (βλ. <a href="https://www.armenianmuseum.org/torcom-bezazian" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>). Ορισμένοι σκοποί του έργου φαίνεται πως πέρασαν και στα ρεπερτόρια των Ανατολικών Ασκενάζι Εβραίων. Το 1902, ο εκδοτικός οίκος της Νέας Υόρκης, Hebrew Publishing Company, τυπώνει το βιβλίο με τίτλο <a href="https://www.loc.gov/item/ihas.200182002/" target="_blank" rel="noopener">The European Jewish Wedding</a> (Di originele yidishe khasene). Η έκδοση, που βρίσκεται ψηφιοποιημένη στην <a href="https://www.loc.gov/" target="_blank" rel="noopener">Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου στην Αμερική</a>, περιέχει καταγραφές του Herman Shapiro, παραδοσιακών μελωδιών του γάμου από το Yiddish/Klezmer ρεπερτόριο. Η καταγραφή αριθμός 2 στη σελίδα 1 και με τίτλο “Zmiros” εντοπίζεται στον «Χορ Χορ». Συγκεκριμένα, πρόκειται για το τραγούδι “Çıtkırıldım” (βλ. <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=9526" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>, <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=9584" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>, <a href="https://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=14947" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a> και <a href="https://www.youtube.com/watch?v=Q-dxPQt8x80" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a> για την εμφάνιση του τραγουδιού και στην ελληνική δισκογραφία). Ο σκοπός εντοπίζεται και στην εβραϊκή δισκογραφία της Αμερικής. Στις <a href="https://adp.library.ucsb.edu/index.php/matrix/detail/800001875/B-27892-Turkishe_yalle_vey_uve" target="_blank" rel="noopener">10 Μαΐου του 1923</a>, στη Νέα Υόρκη, ο διάσημος Naftule Brandwein και η ορχήστρα του ηχογραφούν ένα ποτ-πουρί με τον τίτλο “<a href="https://search.library.wisc.edu/digital/AKLCTDONLDC6XL8E" target="_blank" rel="noopener">Turkische Yalle Vey Uve-Tanz (Turkish Dance)</a>” (Victor B-27892 – 73895-A). Μετά το 1’ 38’’, ακούγεται ο εν λόγω σκοπός. Αξιοσημείωτο είναι πως στην άλλη πλευρά του δίσκου βρίσκεται το περίφημο “<a href="https://search.library.wisc.edu/digital/ADAODSFC2ZQOT38A" target="_blank" rel="noopener">Heiser Bulgar</a>” (Victor B-27889 – 73895-B), το οποίο επίσης εμφανίζεται στην ελληνική δισκογραφία ως «<a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=11088" target="_blank" rel="noopener">Χασάπικο σερβικό</a>», αργότερα ως «Μακεδών» και, εντέλει, ως το διάσημο από την ταινία «<a href="https://www.imdb.com/title/tt0086182/?ref_=fn_al_tt_1" target="_blank" rel="noopener">Ρεμπέτικο</a>» «<a href="https://www.youtube.com/watch?v=TQ8RxmyFi8M" target="_blank" rel="noopener">Της Αμύνης τα παιδιά</a>». Ο εν λόγω σκοπός, το “Çıtkırıldım”, εντοπίζεται και στη σερβική δισκογραφία. Στις 12 Μαρτίου 1910 η Ciganska Kapela "Jovo Jare" (Циганска капела Јове Јарета) ηχογραφεί στο Βελιγράδι το τραγούδι με τον τίτλο "<a href="https://digitalna.nb.rs/view/URN:NB:RS:ND_DF52A24E60B0D0A00B27B176F424BA10" target="_blank" rel="noopener">Кере-меле: Стамболска песма</a>" (Kere-mele: Istanbul song) για τη Gramophone (Gramophone 10590l – 10895). Έχουν εντοπιστεί (με την ευγενική υπόδειξη του Nikola Zekić) δύο ακόμα ιστορικές ηχογραφήσεις: Η πρώτη προέρχεται από έναν κατάλογο της Pathé, μάλλον του 1910, όπου εμφανίζεται η υψίφωνος Cipora Papić να τραγουδάει το “Керемеле” (16938). Η δεύτερη ηχογράφηση, με τον τίτλο “Keremejle”, πραγματοποιήθηκε από την ηθοποιό και τραγουδίστρια Draga Spasić για την Homocord, γύρω στα 1928-1929 (T. M 31237 – Se. 4-038). Ο ήχος αυτής της καταγραφής ταυτίζεται με τον μουσικό σκοπό που μας ενδιαφέρει, ο οποίος συνέχισε και αργότερα να είναι παρόν στο σερβικό ρεπερτόριο, με τίτλους όπως “Keremejle, Keremejli, Керемејли, Керемеле” (βλ. για παράδειγμα <a href="https://youtu.be/7TNldbUgLps" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a> και <a href="https://youtu.be/kUW4btahBLI" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>). Ο σκοπός εντοπίζεται και στο ρουμανόφωνο ρεπερτόριο. Στις 21 Μαρτίου 1912 στη Νέα Υόρκη ο Sami Silberbush ή Sam Silverbush, Εβραίος ηθοποιός και τραγουδιστής [Gura Humora, Bukovina, Αστροουγγρική Αυτοκρατορία (σήμερα Gura Humorului, Ρουμανία), 22 Αυγούστου 1875 - Νέα Υόρκη, 25 Ιανουαρίου 1952], ηχογράφησε με τη συνοδεία του Fred Bachman στο πιάνο το "<a href="https://adp.library.ucsb.edu/index.php/matrix/detail/200011937/B-11764-Foaie_Verde_de_Tulpin" target="_blank" rel="noopener">Foaie Verde de Tulpină</a>" (Victor B-11764 – 63634-A). Επίσης, στις 15 Αυγούστου 1939, ο Ρουμάνος βιολιστής Nicolas Matthey and his Oriental Orchestra ηχογραφούν στη Νέα Υόρκη το ορχηστρικό "<a href="https://youtu.be/yoDzcCX9p14?t=1115" target="_blank" rel="noopener">Smyrna</a>" (Decca 66103 – 3206 B), στο οποίο περιλαμβάνονται αποσπάσματα από το έργο, ανάμεσά τους και ο σκοπός που εξετάζουμε. Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων του <a href="https://www.gramophonecompanydiscography.com/" target="_blank" rel="noopener">Alan Kelly</a>, τον Σεπτέμβριο του 1909 πραγματοποιήθηκε η εξής ηχογράφηση στην Σόφια της Βουλγαρίας: “<a href="https://youtu.be/LKoykdoOrAU" target="_blank" rel="noopener">Ne plach mayko ne zhali k stanakh komita</a>” (Gramola 13691b – 10-12605). Τραγουδάει ο Marko Ivanov και πρόκειται για το τραγούδι “Biz Köroğlu Yavrusuyuz, Korkmayız” από τον «Χορ χορ Αγά». Αξιοσημείωτη είναι η μεταφορά-διασκευή της οπερέτας για τον κινηματογράφο, ακολουθώντας μια πρακτική που καθιερώθηκε για εξαιρετικά δημοφιλή έργα: Το 1916, με πρωτοβουλία του Sigmund Weinberg και σε συνεργασία με τον Fuat Uzkinay, ξεκίνησαν τα γυρίσματα κινηματογραφικής ταινίας με τον τίτλο “Leblebici Horhor”, τα οποία διεκόπησαν λόγω θανάτου ενός εκ των πρωταγωνιστών. Το 1923 ο σκηνοθέτης Muhsin Ertuğrul ολοκλήρωσε τη μικρού μήκους βουβή ταινία “<a href="https://tsa.org.tr/tr/film/filmgoster/5350/leblebici-horhor" target="_blank" rel="noopener">Leblebici Horhor</a>”. Το 1934 ο ίδιος σκηνοθέτης, με τη συμμετοχή στο σενάριο του Nazim Hikmet, γύρισε την ταινία “<a href="https://tsa.org.tr/tr/film/filmgoster/5362/leblebici-horhor-aga" target="_blank" rel="noopener">Leblebici horhor Ağa</a>”, η οποία συμμετείχε στο Β΄ Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, που πραγματοποιήθηκε το 1934, αποσπώντας τιμητική διάκριση. Σχετικά με την κινηματογραφική μεταφορά της οπερέτας, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και όσα αναφέρει η Γεωργία Κονδύλη (<a href="https://www.vmrebetiko.gr/bibliography-vmak/" target="_blank" rel="noopener">2014</a>): «Εκτός από θεατρική δραστηριότητα ο θίασος Παπαϊωάννου εμφανίζει και κινηματογραφική: στα 1911 αναφέρεται ότι στον κινηματογράφο “Πατέ” της Σμύρνης παρουσιάζεται ως ταινία η οπερέτα Χορ Χορ Αγάς στην οποία δανείζουν την φωνή τους στα διάφορα πρόσωπα του έργου οι ηθοποιοί του θιάσου (Αμάλθεια 1911d). Ο Σολομωνίδης (<a href="https://www.vmrebetiko.gr/bibliography-vmak/" target="_blank" rel="noopener">1954: 197</a>) επιβεβαιώνει ότι έγινε στο θίασο πρόταση από την εταιρεία Πατέ να παίξει ελληνικά και τουρκικά έργα για τον κινηματογράφο. Έτσι, το πρώτο έργο που επιλέχτηκε ήταν Ο Χορ χορ Αγάς. Η κινηματογράφηση πραγματοποιήθηκε σε μια τοποθεσία κοντά στο Μπουτζά». Η παραπάνω πληροφορία επιβεβαιώνεται και από τη γαλλική εφημερίδα La Liberté της Κωνσταντινούπολης (13/11/1911, σελ. 3). Σύμφωνα με το <a href="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4529879g/f3.item.r=Leblebici.zoom" target="_blank" rel="noopener">σχετικό δημοσίευμα</a>, η ταινία, με τον θίασο Παπαϊωάννου, προβλήθηκε τον Νοέμβριο του 1911 στο Amphitheatre des Petits Champs της Κωνσταντινούπολης. Το 1943, κατά την περίοδο που η Αρμενία αποτελούσε Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία και τμήμα της ΕΣΣΔ, παρουσιάστηκε στο Gledališče glasbene komedije, Hakob Paronyan (Θέατρο Μουσικής Κωμωδίας Hakob Paronyan) του Ερεβάν, μία «εξαρμενισμένη» εκδοχή της οπερέτας (δες <a href="https://www.youtube.com/watch?v=vt05BwiD5Bk" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>), με τον τίτλο “Կարինե” (Каринэ ή Karine ή Garine) και νέο λιμπρέτο στην αρμενική γλώσσα. Τη σκηνοθεσία των παραστάσεων ανέλαβε ο Tatevos Saryan, την επανενορχήστρωση και τη διεύθυνση ορχήστρας ο Anoushavan Ter-Ghevondyan. Από αυτή την εκδοχή της οπερέτας προέρχεται η ηχογράφηση “Ария Леблебиджи” (<a href="https://www.russian-records.com/details.php?image_id=61859" target="_blank" rel="noopener">Aprelevka Plant 12193 – 12193</a>), η οποία πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα το 1944 από τον Шара Тальян (Shara Talyan) και την All-Union Radio Committee Symphonic Orchestra υπό τη διεύθυνση του А. А. Грана (Alexander Gran). Πρόκειται για διασκευή με αρμενικούς στίχους του τραγουδιού “Biz Köroğlu Yavrusuyuz, Korkmayız”. Με τα μέχρι τώρα διαθέσιμα στοιχεία, καταγράφονται ακόμα τρεις ηχογραφήσεις από την οπερέτα “Karine” κατά την σοβιετική περίοδο: – “Романс Каринэ из ком. оп. Каринэ”, А. Даниэлян; орк. п/у А.Шахгельдян, ΕΣΣΔ, 1945 (<a href="https://records.su/image/album/57802" target="_blank" rel="noopener">Грампластрест 13047</a>). – “Мелодия из оп-ты Каринэ”, Орк. п/у Г.Столярова, ΕΣΣΔ, 1951 (<a href="https://records.su/image/album/52882" target="_blank" rel="noopener">Грампластрест 20340</a>). – “Мелодия из оп-ты Каринэ (оконч.)", Орк. п/у Г.Столярова, ΕΣΣΔ, 1951 (<a href="https://records.su/image/comment/132888" target="_blank" rel="noopener">Грампластрест 20341</a>). Στην Εθνική Όπερα του Ερεβάν θα παρουσιαστεί το 1951 ως κωμική όπερα σε διασκευή του Artemi Ayvazyan καθώς και το 1988 σε μία νέα διασκευή από τους Tigran Levonian και Ghazaros Sarian. Η αρμενική εκδοχή της οπερέτας μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο στην ταινία “<a href="https://www.imdb.com/title/tt0361794/fullcredits/?ref_=tt_cl_sm" target="_blank" rel="noopener">Каринэ</a>” (Karine), η οποία ξεκίνησε τις προβολές στις κινηματογραφικές αίθουσες του Ερεβάν τον Μάρτιο του 1969 (δες την ταινία <a href="https://www.youtube.com/watch?v=XK3TKxt0tTc" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>). Στις 11 Μαΐου του 2010, 135 χρόνια μετά την πρώτη παρουσίασή της στην Κωνσταντινούπολη, έκανε πρεμιέρα στο Théâtre de Saint-Maur του Παρισιού διασκευή της οπερέτας στη γαλλική γλώσσα από τον Gérald Papasian με τον τίτλο “Gariné” (δες <a href="https://www.youtube.com/watch?v=v2fXdyyB7rA" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>). Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και <a href="http://ordoulidis.gr/" target="_blank" rel="noopener">Νίκος Ορδουλίδης</a> The reforms introduced by the Ottoman Empire from 1839 to 1876 with the so-called “Tanzimat” reshaped the landscape in various aspects of social reality. More generally, the 19th century was a pivotal point in time for the course of the Empire, during which the Sultan and the administration looked towards Europe and introduced institutional changes. As far as music is concerned, the dissolution of the Janissary military orchestra that took place in 1826, but also the appointment of Giuseppe Donizetti as Istruttore Generale of the Court in 1828, were undoubtedly examples of the determination for change (see also <a href="https://vmrebetiko.gr/bibliography-vmak/">Kokkonis 2017b:</a><a href="https://vmrebetiko.gr/en/bibliography-vmak-en/" target="_blank" rel="noopener"> 133</a>). In this context, the Armenian Dikran Tchouhadjian (Tigran Chouhajian, Beyoğlu, Constantinople [Istanbul], 1837 – Smyrna [Izmir], March 11, 1898) was born in Constantinople, who was destined to compose a landmark work for the Ottoman (and more broadly for the “Eastern”) reality. This was the famous three-act musical-theatrical play “Leblebici Horhor Ağa” (Khorkor agha, the vendor of chickpeas), with a libretto in Ottoman Turkish by the also Armenian Takvor Nalyan (Hasköy, Constantinople, 1843-1876). The present recording includes the song “Çıtkırıldım”, which could be translated as “Fragile”. The popularity of this play, and, of course, its music, was unprecedented, and influenced scholar and popular musicians, both within the Empire and beyond. The play’s music clearly communicates with the dynamic European musical theater traditions which were in constant development. They come from France, Austria, Italy and Germany, from the era of the Baroque and opera seria, up to the modern versions of the operetta. Listening to “Horhor”, one realizes that Tchouhadjian, who studied in Europe, conversed with “Die Entführung aus dem Serail” and “Don Giovanni” by Wolfgang Amadeus Mozart, “Don Pasquale” by Gaetano Donizzeti, but also with the Austrian waltz and the German singspiel. That is perhaps why, in the relevant literature, “Horhor” is sometimes characterized as a musical and an operetta, and sometimes as an opera or an opera buffa. Of course, this aesthetic edifice also includes the, often auto-exotic, easternized motifs, faithfully following the dictates of Europe’s national schools. The play appears to have been first performed at the French Theater (Le Palais de Cristal) in Constantinople in November 1875 by the "Ottoman Opera Troupe". However, in the London newspaper <a href="https://archive.org/details/sim_musical-world_1875-10-02_53_40/page/672/mode/2up?q=Leblebidji" target="_blank" rel="noopener">The Musical World</a>, in the issue of October 2, 1875, one can read the following: “Another Turkish comic opera, composed by M. Tchohadjian, and entitled, Leblebidji Khorkor, the Vendor of Chick-peas, Khorkor, will be performed during the approaching Ramazan at the Guedik Pasha Theatre in Stamboul”. In addition, in 1889, “Appletons’ Annual Cyclopaedia and Register of Important Events of the Year 1886” was published in New York. The following is written on <a href="https://archive.org/details/appletonsannual60unkngoog/page/598/mode/2up?q=Leblebidji" target="_blank" rel="noopener">page 599</a>, of this book: “1876-As a curiosity, we must mention the performance of a Turkish operetta, "Leblebidji Horhor Agha," by the Impresario of the Tschohadjian troupe at Constantinople. The music, although built, in part, upon Turkish motives, is shaped entirely after Italian models, the scene being laid in the time of the Janizaries; a luxurious display of costumes was calculated to attract a public more fond of pageantry than fastidious in its musical taste”. “Leblebidji Horhor Agha”, in its long journey that continues to this day, has enjoyed enormous success and appeal, has been staged in countless cities and countries, among them Cairo, Vienna, Smyrna, London, Paris, Yerevan, Venice, Baku, New York, Pasadena, etc., but also in Bulgaria, Romania, Germany, Russia, etc., and was the most widespread and popular musical work written in Turkish (see the 1975 Istanbul Devlet Opera ve Balesi [Istanbul State Opera and Ballet] TV adaptation of the operetta <a href="https://www.youtube.com/watch?v=WAA-XZHuEEk" target="_blank" rel="noopener">here</a>). In the summer of 1883, from July 11 to September 13, the “Armenian Theater Group of the Turkish Operetta”, under the direction of the actor, singer, impresario and troupe leader Séropé Benglian (Serovpe Bengliyan, Beyoğlu, Constantinople, 1835 - Alexandria, 1900), presented the operetta, together with other works by the same composer, at the Faliro theater. Of particular interest is the text dedicated to these performances by Theodoros Synadinos in his book Istoria tis neoellinikis mousikis, 1824-1919 (History of Modern Greek Music, 1824-1919), published in 1919: [...] the arrival of Armenian operetta in July 1883 becomes the occasion for lively discussions in the Press and livelier musical mobility. The Armenian troupe was under the direction of Meskilian and consisted of thirty persons. [...] The Armenian troupe opened its performances on the 11th of July at the Faliro Theater with 'Leblebidji Hor-Hor Agha', a three-act operetta in Turkish by the Armenian composer Tigran Chukhajian. [...] "Maskot - Kodones Keratoupoleos - Linda - Trovatore - Manedes kai sarkia" wrote a newspaper; mix everything up by connecting them with two or three original themes, or rather from melodramas, which you ignore, and behold the melodrama. [...] "Judging with hindsight - the newspaper wrote - we are convinced that Tigran Chukhajian is not a clumsy music composer, largely confined to stitching together various pieces of French and Italian melodramas at will, but he also has good taste, in the technical sense of the word, and aptitude for finding passive and graceful melodies, because we must not admit again that he only put together and not composed musical pieces. I. Isidoridis Skylitsis also devoted a long review of the Armenian troupe, who, wrongly prejudiced against the Armenian operetta, preferred to watch the performance of "Leblebidji Hor-Hor Agha" from the café outside the theater. But after the first harmonies played by the orchestra, he was so excited that he "left behind him his cups and glasses, somewhat angrily, and went down the street, to the theater". [...] In the end, Skylitsis attacked the Conservatory, which was not able to produce artists of the caliber of Armenian singers. [...] The Armenian troupe departed from Athens and headed to Patras, where it gave a series of performances. They returned to the capital again in August 1889, and gave a few performances in the theater "Efterpi", but under strict secrecy this time, even though the character of Cyrano was played by Fortunée, one of the "nymphs" of the club "Lair of the Nymphs" by the river Ilissos [....] On April 27, 1890, "Leblebidji Hor-Hor Agha" was performed by a troupe of dwarfs, who then visited Athens and gave a series of performances at the "Eiffel" theater with the Turkish music master Ali-Hamit as conductor of the orchestra (<a href="https://vmrebetiko.gr/en/bibliography-vmak-en/" target="_blank" rel="noopener">Synadinos, 1919: 224-230</a>). “Leblebidji Horhor Agha” thrilled the Greek audience, was translated into Greek and performed many times, mainly by Armenian, Turkish, Armenian-Turkish and Greek troupes. According to the data available so far (see <a href="https://vmrebetiko.gr/en/bibliography-vmak-en/" target="_blank" rel="noopener">Skandali, 2022: 313-326</a>), up to 1915 thirty-one performances inside and outside Greek territory are recorded in Greek sources, while in the period 1915-1934 thirty-four performances took place in Greece (see <a href="https://www.europeana.eu/el/search?page=1&view=grid&query=%CE%A7%CE%BF%CF%81-%CE%A7%CE%BF%CF%81%20%CE%91%CE%B3%CE%AC%CF%82" target="_blank" rel="noopener">here</a> and <a href="https://digital2.mmb.org.gr/digma/handle/123456789/11779" target="_blank" rel="noopener">here</a>, for example). Its influence on the development of vaudeville and Greek operetta was catalytic, and its melodies and songs also influenced composers of rebetiko. As noted by Giorgos Leotsakos (see Giorgos Leotsakos, “<a href="http://critics-point.gr/ἀρμενία-μουσικὸ-ὁδοιπορικό/" target="_blank" rel="noopener">Armenia:</a><a href="http://critics-point.gr/ἀρμενία-μουσικὸ-ὁδοιπορικό/" target="_blank" rel="noopener"> Odoiporiko Diptycho.</a><a href="http://critics-point.gr/ἀρμενία-μουσικὸ-ὁδοιπορικό/"> ΙΙ:</a><a href="http://critics-point.gr/ἀρμενία-μουσικὸ-ὁδοιπορικό/"> aparaititos mousiko!</a>”), it was “an integral part of modern Greek musical history”. Indicative of its influence were the recordings made by Greek musicians (in Turkish and Greek) in the first decade of the 20th century, but also later. Among them are included: – “Köroğlu”, Estudiantina Smyrniote [Smyrnaean Estudiantina], Constantinople, 1908 (Odeon Cx 1882 – X 58589). – “Leblebidji Horhor I a”, Estudiantina Smyrniote [Smyrnaean Estudiantina], Constantinople, 1908 (<a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=4445" target="_blank" rel="noopener">Odeon Cx 1902 – X 58590/1</a>). – “Leblebidji Horhor II a”, Estudiantina Smyrniote [Smyrnaean Estudiantina], Constantinople, 1908 (Odeon Cx 1902 b – X 58590/2). – “Leblebidji Horhor III a”, Estudiantina Smyrniote [Smyrnaean Estudiantina], Constantinople, 1908 (Odeon Cx 1902 c – X 58590/3). – “Leblebidji Horhor IV a”, Estudiantina Smyrniote [Smyrnaean Estudiantina], Constantinople, 1908 (Odeon Cx 1902 d – X 58590/4). – “Leblebidji”, Estudiantina Smyrniote [Smyrnaean Estudiantina], probably Thessaloniki, 1909 (<a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=4444" target="_blank" rel="noopener">Odeon XSC 74 – X 54740</a>). – “Bahar Geldi”, Lefteris Menemenlis, Smyrna, June 7 , 1912 (Favorite 7071-t – 1-55053 & <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=4404" target="_blank" rel="noopener">Columbia USA E-6127</a>). – “<a href="https://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=14947" target="_blank" rel="noopener">S' agapo, se potho</a>”, Tetos Dimitriadis, Camden, New Jersey, February 11, 1925 (<a href="https://adp.library.ucsb.edu/index.php/matrix/detail/800008012/BVE-33739-Sagapo_se_potho" target="_blank" rel="noopener">Victor BVE 33739 – 79076</a>). – “S’ agapo”, Giorgos Savaris, Tzon Miliaris, Lousien, Milan, 1928 (Columbia UK 20181 - 8092), this recording. – “<a href="https://www.youtube.com/watch?v=neVAGgquJj4" target="_blank" rel="noopener">Ilthe piso i anoixis</a>”, Giorgos Savaris, Tzon Miliaris, Lousien, Milan, 1928 (Columbia UK 20183 – 8093). – “<a href="https://www.youtube.com/watch?v=Fo9lZnRqyR4" target="_blank" rel="noopener">Ta palikaria tou Kioroglou</a>”, Giorgos Savaris, Tzon Miliaris, Lousien, Milan, 1928 (Columbia UK 20216 – 8208). – “<a href="https://www.youtube.com/watch?v=Q-dxPQt8x80" target="_blank" rel="noopener">Horhor-Agas</a>”, Antonis Ntalgkas, Athens, June 1928 (HMV BF 1848 – AO 259). – “<a href="https://www.vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=9584" target="_blank" rel="noopener">O Armenis</a>”, Kyriakos Mavreas, Athens, 1929 (Columbia UK W 20465 – 8339). We should also note the adaptations of some of the most popular musical tunes of the play, such as the case of the recording “O kafes” by Giorgos Savaris, Tzon Miliaris and Loukianos Miliaris, under the direction of the pianist Sosos Ioannidis. The recording took place in Athens, in 1927, and the label of the record reads (the exotic) “tragoudi anatolitiko” [oriental/eastern song] (<a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=9509" target="_blank" rel="noopener">Columbia 20048 – 8046</a>). This song interacts with the song “Çıtkırıldım”, found in “Horhor Aga”. Also, some of the tunes of the play seem to be popular on the island of Lesvos, particularly in the village of Agiasos. On the one hand, performances of the play in the city of Mytilini were held at least since 1934, when — as indexed by the <a href="http://anagnostirio.info/tag/χορ-χορ-αγασ/" target="_blank" rel="noopener">“Anagnostirio Agiasou</a>” — the local newspaper To Fos announced on March 12, 1934 that: “Turkish Operetta: It will be staged to the ‘Pantheon’ tonight. The immortal Turkish operetta Leblebidji ‘HOR - HOR AGA’ will be performed. The invited troupe will leave tomorrow for Athens”. On the other hand, in 1989, Nikos Dionysopoulos recorded musicians in Agiasos who performed the song under the title “<a href="https://youtu.be/cbkHfJ6C4nI%22" target="_blank" rel="noopener">Hor Hor Agas</a>”, which was included in the publication “Lesvos Aiolis - Tragoudia kai Choroi tis Lesvou” [Lesbos Aiolis - Songs and Dances of Lesbos] (Crete University Press, CUP 9-10, 1997). In this recording, the following music tunes are performed, which come from “Horhor Agha's” songs: “Çıtkırıldım - Biz Köroğlu yavrusuyuz korkmayız or Köroğlu - Çıtkırıldım”. Εxcerpts from the operetta, transcribed for piano by J. Assadour, were published on <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2966" target="_blank" rel="noopener">musical score</a>, in Thessaloniki, by Édition de Musique S. Paulman and by <a href="http://eliaserver.elia.org.gr/lselia/rec.aspx?id=384960" target="_blank" rel="noopener">Sam Yoel</a>. Regarding the non Greek-speaking recordings, the following should be noted: According to the database that emerged from <a href="https://www.gramophonecompanydiscography.com/" target="_blank" rel="noopener">Alan Kelly's</a> research, in 1905, in Istanbul, were made the recordings of “Leblebidge” (144s – Z-0100000) by Musique du Gramophone and “I Leblebdji khorkhoro” (482r – X-100017) and “II Leblebdji khorkhoro” (483r – X-100018) by La Musique du Gramophone (Turkish). In 1906 the Orchestra Gramophone made the recordings "Quadrille Leblebidji, figs 1-2-3" (1642r – 2-10333 2-10598 X-100091) and "Quadrille Leblebidji, figs 4-5" (1643r – 2-10334 2- 10599 X-100092). The two above recordings were released by Polyphon under the titles "<a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=11390" target="_blank" rel="noopener">Kantrilies Leplepitzi fig. I II III</a>" (1642r – 9414/13357) and "<a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=11391" target="_blank" rel="noopener">Kantrilies Leplepitzi fig. IV V</a>" (1643r – 9415/13357) respectively. In May 1906, the recording ‘Leblebidji’ (Odeon Cx 501 – 31740) was made in Constantinople by the Orchestre Odeon. In March 1909, in Smyrna, Ovanes (Ovannes) Efendi made the recording "Bahar Yaldi Leblebedji" (Gramophone 12797b – 6-12847) and in June 1909, in Thessaloniki, the MUSIQUE DE L'ECOLE DES ARTS ET METIERS, SALONIQUE made the recording “Leblebedje Horhor Aga” (Gramophone 13493b – 2-10245). Around 1911, the Orfeon orchestra recorded excerpts of the operetta in Constantinople (see <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=5194" target="_blank" rel="noopener">here</a> and <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=5195" target="_blank" rel="noopener">here</a>). Also in February 1911 in Constantinople three recordings were made for Favorite by Küçük Benliyan Efendi, among which is included "Leblebidji – Kior oghlou" (4459-t – 1-55497), as well as one by Mlle Rosalie titled "Leblebidji Horhor – Turkish operetta, Act II" (4455-t – 1-56210). Five recordings of songs from the operetta were found, all by the Armenian singer Ovanes (Ovannes) Effendi, which were made in 1912, in Smyrna, for the record label Favorite. Among others, they include the songs “<a href="https://www.youtube.com/watch?v=ssjZf05KW-8" target="_blank" rel="noopener">Souz souz</a>” (7072-t – 1-55054), “<a href="https://www.youtube.com/watch?v=v8MwWUAMJek" target="_blank" rel="noopener">Bahar Geldi</a>” (7071-t – 1-55053) and “<a href="https://www.youtube.com/watch?v=VowhuR6mozo&list=RDVowhuR6mozo&start_radio=1" target="_blank" rel="noopener">Biz Köroğlu Yavrusuyuz Korkmayız</a>” (1-55045). Finally, we note an undated recording in Favorite with Ertuğrul Yatı Orkestrası under the direction of Mr. Lange (Leblebici [Milli Marş], 1-51228). In the 1910s, probably in Moscow, Pathé made two Armenian-speaking recordings based on the tune of the song "Bahar Geldi". These are “<a href="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k127760t/f2.media" target="_blank" rel="noopener">Dzmern ancav</a>” (Дзмернъ анцавъ, Winter is over) by Altungos Davidova (Pathé 52862 G.R. – 25148) and “<a href="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k127756r.r=%22armenie%22armenienpartenariat?rk=1094426;0" target="_blank" rel="noopener">Cmern Ancav</a>” (Дзмернъ анцавъ, Winter is over) by a choir under the direction of Makar Vardikân (Pathé 55563 G.R. – 25128). There are also two recordings, entitled "Leblebiji Hor Hor Agha", which were made between 1922 and 1926, in New York, by Torcom Bézazian and Edna White for Sohag (<a href="https://www.discogs.com/release/18979132-Torcom-B%C3%A9zazian-Edna-White-Leblebiji-Hor-Hor-Agha" target="_blank" rel="noopener">14A & 14B</a>). One of them includes a duet from the operetta (see <a href="https://www.armenianmuseum.org/torcom-bezazian" target="_blank" rel="noopener">here</a>). Certain tunes of the play seem to have passed into the repertoires of the Eastern Ashkenazi Jews. In 1902, the Hebrew Publishing Company from New York printed a book under the title <a href="https://www.loc.gov/item/ihas.200182002/" target="_blank" rel="noopener">The European Jewish Wedding</a> (Di originale yidishe khasene). The book, digitized by the <a href="https://www.loc.gov/" target="_blank" rel="noopener">U.S. Library of Congress</a>, contains Herman Shapiro’s transcriptions of traditional wedding tunes from the Yiddish/Klezmer repertoire. Transcription number 2 on page 1 and under the title “Zmiros” can be found in “Horhor”. More specifically, the transcription is the song titled “Çıtkırıldım” (see <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=9526" target="_blank" rel="noopener">here</a>, <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=9584" target="_blank" rel="noopener">here</a>, <a href="https://rebetiko.sealabs.net/display.php?d=0&recid=14947" target="_blank" rel="noopener">here</a> and <a href="https://www.youtube.com/watch?v=Q-dxPQt8x80" target="_blank" rel="noopener">here</a> for the appearance of the song in Greek discography as well). The tune is also found in Jewish discography made in America. On May 10, 1923, in New York, the famous Naftule Brandwein and his orchestra recorded a medley under the title “<a href="https://search.library.wisc.edu/digital/AKLCTDONLDC6XL8E" target="_blank" rel="noopener">Turkische Yalle Vey Uve-Tanz (Turkish Dance)</a>” (Victor B-27892 – 73895-A). The tune in question can be heard after 1’ 38’’. It is noteworthy that on the other side of the record is the famous song “<a href="https://search.library.wisc.edu/digital/ADAODSFC2ZQOT38A" target="_blank" rel="noopener">Heiser Bulgar</a>” (Victor B-27889 – 73895-B), which also appears in Greek discography as “<a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=11088" target="_blank" rel="noopener">Chasapiko serviko</a>”, later as “Macedon” and finally as the famous song from the movie “<a href="https://www.imdb.com/title/tt0086182/?ref_=fn_al_tt_1%22" target="_blank" rel="noopener">Rembetiko</a>” “<a href="https://www.youtube.com/watch?v=TQ8RxmyFi8M%22" target="_blank" rel="noopener">Tis Amynis ta paidia</a>”. The tune in question, “Çıtkırıldım”, can also be found in Serbian discography. On March 12, 1910, the Ciganska Kapela “Jovo Jare” (Циганска капела Јове Јарета) recorded the song titled "<a href="https://digitalna.nb.rs/view/URN:NB:RS:ND_DF52A24E60B0D0A00B27B176F424BA10" target="_blank" rel="noopener">Кере-меле: Стамболска песма</a>" (Kere-mele: Istanbul song) in Belgrade for Gramophone (Gramophone 10590l – 10895). Two additional historical recordings have been found (kindly suggested by Nikola Zekić): The first comes from a catalog from Pathé, probably from 1910, where the soprano Cipora Papić is singing the song “Керемеле” (16938). The second recording, titled “Keremejle”, was made by actress and singer Draga Spasić for Homocord, around 1928-1929 (T. M 31237 – Se. 4-038). The sound of this recording is identical to the musical tune in question, which later continued to be present in the Serbian repertoire, with titles such as “Keremejle, Keremejli, Керемейли, Керемеле” (see for example <a href="https://youtu.be/7TNldbUgLps" target="_blank" rel="noopener">here</a> and <a href="https://youtu.be/kUW4btahBLI" target="_blank" rel="noopener">here</a>). The tune is also found in the Romanian-speaking repertoire. On March 21, 1912, in New York, Sami Silberbush or Sam Silverbush, a Jewish actor and singer [Gura Humora, Bukovina, Austro-Hungarian Empire (now Gura Humorului, Romania), August 22, 1875 – New York, January 25, 1952], recorded “<a href="https://adp.library.ucsb.edu/index.php/matrix/detail/200011937/B-11764-Foaie_Verde_de_Tulpin" target="_blank" rel="noopener">Foaie Verde de Tulpină</a>” accompanied by Fred Bachman on piano (Victor B-11764 – 63634-A). Also, on August 15, 1939, the Romanian violinist Nicolas Matthey and his Oriental Orchestra recorded the instrumental piece “<a href="https://youtu.be/yoDzcCX9p14?t=1115" target="_blank" rel="noopener">Smyrna</a>” (Decca 66103 – 3206 B) in New York, which includes excerpts from the work, among them the melody under examination. According to the database of <a href="https://www.gramophonecompanydiscography.com/" target="_blank" rel="noopener">Alan Kelly's</a>, the following recording took place in Sofia, Bulgaria, in September 1909: “<a href="https://youtu.be/LKoykdoOrAU" target="_blank" rel="noopener">Ne plach mayko ne zhali k stanakh komita</a>” (Gramola 13691b – 10-12605). This is the song titled “Biz Köroğlu Yavrusuyuz, Korkmayız”, found in “Hor hor Agha”; sang here by Marko Ivanov. The adaptation of the operetta for the cinema, following a practice established for extremely popular works, is notable: In 1916, on the initiative of Sigmund Weinberg and in collaboration with Fuat Uzkinay, began the shooting of a film under the title “Leblebici Horhor”, which was interrupted due to the death of one of the stars. In 1923, director Muhsin Ertuğrul completed the short silent film “<a href="https://tsa.org.tr/tr/film/filmgoster/5350/leblebici-horhor" target="_blank" rel="noopener">Leblebici Horhor</a>”. In 1934, the same director, with the participation of Nazim Hikmet in the script, shot the film “<a href="https://tsa.org.tr/tr/film/filmgoster/5362/leblebici-horhor-aga" target="_blank" rel="noopener">Leblebici horhor Ağa</a>”, which participated in the 2nd Venice International Film Festival, held in 1934, receiving an honorable distinction. As regards the film adaptation of the operetta, what Georgia Kondyli (<a href="https://vmrebetiko.gr/en/bibliography-vmak-en/" target="_blank" rel="noopener">2014</a>) mentions is also of particular interest: “Apart from its theatrical activity, the Papaioannou troupe also showed achievements in cinema: it is reported that in 1911, at the ‘Pathé’ movie theater in Smyrna, the operetta Horhor Agha was adapted as a movie in which the actors of the troupe lent their voices to the various characters (Amaltheia 1911d). Solomonidis (<a href="https://vmrebetiko.gr/en/bibliography-vmak-en/" target="_blank" rel="noopener">1954:</a><a href="https://www.vmrebetiko.gr/bibliography-vmak/">197</a>) confirms that the troupe was offered by the company Pathé to adapt Greek and Turkish plays into movies. Thus, the first play that was selected was Horhor Agha. The filming took place somewhere near Buca". The above information is also confirmed by the French newspaper La Liberté of Constantinople (13/11/1911, p. 3). According to the <a href="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4529879g/f3.item.r=Leblebici.zoom" target="_blank" rel="noopener">relevant publication</a>, the film, with the Papaioannou troupe, was screened in November 1911 at the Amphitheater des Petits Champs in Constantinople. In 1943, during the period when Armenia was a Soviet Socialist Republic and part of the USSR, an Armenian version of the operetta (see <a href="https://www.youtube.com/watch?v=vt05BwiD5Bk" target="_blank" rel="noopener">here</a>) was performed at the Gledališče glasbene komedije, Hakob Paronyan (Hakob Paronyan Theater of Musical Comedy) in Yerevan, under the title “Կարինե” (Карине or Karine or Garine) and a new libretto in the Armenian language. The performances were directed by Tatevos Saryan, re-orchestrated and conducted by Anoushavan Ter-Ghevondyan. From this version of the operetta comes the recording “Ария Леблебиджи” (<a href="https://www.russian-records.com/details.php?image_id=61859" target="_blank" rel="noopener">Aprelevka Plant 12193 – 12193</a>), which took place in Moscow, in 1944, by Шара Тальян (Shara Talyan) and the All-Union Radio Committee Symphonic Orchestra under the direction of А. Грана (Alexander Gran). This is an adaptation with Armenian lyrics of the song “Biz Köroğlu Yavrusuyuz, Korkmayiz”. According to the data available so far, three more recordings of the operetta “Karine” during the Soviet period were found: – “Романс Каринэ из ком. оп. Каринэ”, А. Даниэлян; орк. п/у А.Шахгельдян, USSR, 1945 (<a href="https://records.su/image/album/57802" target="_blank" rel="noopener">Грампластрест 13047</a>). – “Мелодия из оп-ты Каринэ”, Орк. п/у Г.Столярова, USSR, 1951 (<a href="https://records.su/image/album/52882" target="_blank" rel="noopener">Грампластрест 20340</a>). – “Мелодия из оп-ты Каринэ (оконч.)”, Орк. п/у Г.Столярова, USSR, 1951 (<a href="https://records.su/image/comment/132888" target="_blank" rel="noopener">Грампластрест 20341</a>). It was presented at the Yerevan National Opera in 1951 as a comic opera adapted by Artemi Ayvazyan, and, in 1988, in a new adaptation by Tigran Levonian and Ghazaros Sarian. The Armenian version of the operetta was brought to the cinema through the film “<a href="https://www.imdb.com/title/tt0361794/fullcredits/?ref_=tt_cl_sm" target="_blank" rel="noopener">Каринэ</a>” (Karine), which began its screenings in Yerevan cinemas in March 1969 (watch the film <a href="https://www.youtube.com/watch?v=XK3TKxt0tTc" target="_blank" rel="noopener">here</a>). On May 11, 2010, 135 years after its first performance in Constantinople, an adaptation of the operetta in French by Gérald Papasian under the title “Gariné” premiered at the Théâtre de Saint-Maur in Paris (see <a href="https://www.youtube.com/watch?v=v2fXdyyB7rA" target="_blank" rel="noopener">here</a>). Research and text: Leonardos Kounadis and <a href="http://ordoulidis.gr/" target="_blank" rel="noopener">Nikos Ordoulidis</a>. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context Col_8092_SAgapo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1928 1928 Type The nature or genre of the resource Οπερέτα Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Ν. Διονυσόπουλος, Λ. Κουνάδης Subject The topic of the resource Δίσκος 78 στροφών Source A related resource from which the described resource is derived Αρχείο Κουνάδη Kounadis Archive Language A language of the resource Ελληνικά Greek Relation A related resource Odeon_54740_Leblebidji Col_E6127_BaharGueldi Orfeon_10424_LeblebidjiHorhor_I Orfeon_10425_LeblebidjiHorhor_II Odeon_58590_LeblebidjiHorhor_Ia 201807311239 Col_8339_OArmenis Col_8046_OKafes Polyphon_9414_KantriliesLeblebidji_I_II_III Polyphon_9415_KantriliesLeblebidji_IV_V Rights Information about rights held in and over the resource cc 1920s Columbia (UK) Records Cosmopolitanism Foreign songs with Greek lyrics Interactions with Armenian repertoire Interactions with Turkish repertoire Operetta Recordings in Europe Δεκαετία του 1920 Δίσκοι Columbia (UK) Ηχογραφήσεις στην Ευρώπη Κοσμοπολιτισμός Ξένα τραγούδια με ελληνικούς στίχους Οπερέτα Συνομιλίες με αρμενικό ρεπερτόριο Συνομιλίες με τουρκικό ρεπερτόριο https://kounadisomeka.aegean.gr/files/original/a123726397026979af025cf4fe36a46e.pdf 35a3fe27b2adc5c7d12505de8040773a Musical Scores / Παρτιτούρες Sheet music in a pdf file with metadata Παρτιτούρες μουσικής σε αρχείο pdf με μεταδεδομένα ISMN (ή άλλος κωδικός) ISMN ή αν υπάρχει κωδικός ταυτοποίησης ISMN or other relevant identifier 8024 HL Έκδοση (Edition) Ο αριθμός έκδοσης (π.χ. 1,2, 3 κτλ) Edition number (ie 1,2,3, etc.) 4 Πρώτες 5 λέξεις *Add Item to write it in English Ένα πουλάκι την αυγήν έκλαιγε λυπημένα Ena poulaki tin avgin eklaige lypimena Στιχουργός / Writer of Lyrics Επίθετο Όνομα (π.χ. Βαϊνδηρλής Παναγιώτης) -Αν δεν υπάρχει, συμπληρώνεται " Οργανικό " -Αν είναι άγνωστος, συμπληρώστε " Άγνωστος " -Σε περίπτωση ψευδώνυμου, προσθέστε και εντός αγκυλών [ ] το πραγματικό/συνηθέστερο καλλιτεχνικό όνομα. -Click "Add Input" to write it in Latin characters ( Vaindirlis Panayiotis ) Άγνωστος Ιταλική και γαλλική μετάφραση: Lauzières Achille de Unknown Italian and French translation: Lauzières Achille de Ποιητικό κείμενο Αν υπάρχει έτοιμο, στα ελληνικά -Click "Add Input" to write it in English Ένα πουλάκι την αυγήν έκλαιγε λυπημένα,                                            [βαρειά που σ' αγαπώ!] γιατ' ήταν η φωλιά μακρειά και τα πτερά κομμένα,                                            [βαρειά που σ' αγαπώ!] Απόψε θε ν' αρματωθώ να 'λθώ 'ς το μαχαλά σου                                            [βαρειά που σ' αγαπώ!] να δω τι θα μου κάμουνε τα γειτονόπουλά σου                                            [βαρειά που σ' αγαπώ!] Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource 7 [Ένα πουλάκι την αυγήν] (Trente mélodies populaires de Grèce et d'Orient) 7 [Ena poulaki tin avgin] (Trente mélodies populaires de Grèce et d'Orient) Description An account of the resource Από την αρχαιότητα, η μουσική καταγραφή αποτέλεσε τον καθαυτό τρόπο οπτικής αναπαράστασης του ηχητικού φαινομένου, άλλοτε με λεπτομέρεια και άλλοτε υπό την μορφή οδηγού. Διαχρονικά, η οπτική αποτύπωση της μουσικής υπήρξε ο μοναδικός τρόπος για την αποθήκευση και την διατήρησή της στο χρόνο, αλλά και το αποκλειστικό μέσο για την αναπαραγωγή της. Σε κάθε περίπτωση, η οπτική μεταφορά θα πρέπει να λογιστεί ως επικουρικό εργαλείο, καθώς η προφορική διάδοση και η αποθήκευση στην μνήμη των καλλιτεχνών αποτέλεσαν τις πλέον διαχρονικές τεχνικές για την διάχυση της μουσικής μέσα στον χρόνο και τον χώρο. Κατά την επονομαζόμενη σήμερα «κλασική» μουσική περίοδο της Ευρώπης, με τα ισχυρότατα κέντρα παραγωγής της, όπως οι σημερινές Αυστρία, Γερμανία, Γαλλία και Ιταλία, και ειδικά στην πορεία της προς τον Ρομαντισμό, η μουσική καταγραφή, η παρτιτούρα, λογίστηκε από ορισμένους συνθέτες ως η καθαυτή ενσάρκωση του έργου τους. Όπως είναι λογικό, στον νεωτερικό καπιταλιστικό κόσμο, η μουσική καταγραφή, ως το βασικό εργαλείο υποστασιοποίησης της μουσικής, ενέταξε υπό την σκέπη της και ρεπερτόρια τα οποία δεν συνδέθηκαν, δεν διαδόθηκαν και δεν λειτούργησαν με βάση την καταγραφή τους. Αυτό πρόσφερε στα κέντρα πώλησης μουσικών προϊόντων ένα πρόσθετο εργαλείο για την επέκταση του δικτύου δράσης τους: οι μη-λόγιες μουσικές απέκτησαν έναν πρόσφορο τρόπο διακίνησής τους, ενισχύοντας την δημοφιλία τους, ακόμη και σε τόπους πολύ μακρινούς από αυτούς της αρχικής τους δημιουργίας. Στα τέλη του 19ου αιώνα, όμως, το φαινόμενο της ηχογράφησης και αναπαραγωγής του ήχου ήρθε να αναδιατάξει τις σχέσεις, και να αποδιοργανώσει το status quo των εκδοτικών οίκων, διεκδικώντας κομμάτι της αγοράς, προσφέροντας ένα προϊόν εξαιρετικά πιο ολοκληρωμένο και άμεσο. Οι εκδοτικοί οίκοι προσπάθησαν μεν να αντιδράσουν με νομικά μέτρα, κατέστην όμως αδύνατη η ανακοπή της δυναμικής του νέου φαινομένου: η επικράτηση της εμπορικής δισκογραφίας είναι πλέον γεγονός, στο μεγαλύτερο κομμάτι του 20ού αιώνα. Όσον αφορά τις μη-λόγιες μουσικές, οι εμπορικές έντυπες παρτιτούρες αποτελούν εκδόσεις των μουσικών κειμένων τραγουδιών ή ορχηστρικών κομματιών (για την εκδοτική δραστηριότητα στην Ελλάδα βλ. <a href="https://vmrebetiko.gr/bibliography-vmak/" target="_blank" rel="noopener">Lerch-Kalavrytinos, 2003: 4-5</a>). Για τις ανάγκες των παρτιτουρών τα τραγούδια διασκευάζονταν κυρίως (αλλά όχι μόνο) για πιάνο ή για πιάνο και φωνή, σε γενικές γραμμές χωρίς σύνθετα εκτελεστικά ζητούμενα. Οι πολυοργανικές ή οι τεχνικά απαιτητικές ενορχηστρώσεις αποφεύγονταν συστηματικά. Κάτω από τις νότες της μελωδικής ανάπτυξης των τραγουδιστικών μερών τυπώνονταν οι στίχοι και, ενίοτε, και μεταφράσεις τους σε άλλες γλώσσες. Ως επί το πλείστον, οι παρτιτούρες είναι δίφυλλες ή τετράφυλλες και συνοδεύονται από το φιλοτεχνημένο με σχετική θεματολογία εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο. Η εν λόγω παρτιτούρα περιλαμβάνεται στη συλλογή "Trente mélodies populaires de Grèce et d'Orient" (Τριάντα λαϊκές μελωδίες της Ελλάδας και της Ανατολής). Η συλλογή περιέχει καταγραφές τριάντα ελληνικών τραγουδιών που συνέλεξε ο Γάλλος συνθέτης Louis-Albert Bourgault-Ducoudray στη Σμύρνη και την Αθήνα κατά τη διάρκεια του ερευνητικού ταξιδιού που πραγμτοποίησε στην Ελλάδα και τη Μικρά Ασία το 1875. Η εναρμόνιση και η πιανιστική συνοδεία των μελωδιών έγινε από τον συνθέτη (βλέπε αναλυτικά το εξαιρετικά ενδιαφέρον κείμενο του Γιώργου Κοκκώνη, <a href="https://vmrebetiko.gr/bibliography-vmak/" target="_blank" rel="noopener">2017d: 13-47</a>). Στο ασπρόμαυρο εξώφυλλο αναγράφεται, επίσης, "traduction italienne en vers adaptée à la musique et traduction française en prose de M. A. de Lauzières" (έμμετρη μετάφραση στην ιταλική γλώσσα προσαρμοσμένη στη μουσική και μετάφραση σε πεζό λόγο στη γαλλική γλώσσα από τον M. A. de Lauzières), ο αριθμός της έκδοσης και ο εκδότης. Η έκδοση περιέχει πρόλογο, εισαγωγικό κείμενο, σημείωμα του μεταφραστή και αναφορές του Bourgault-Ducoudray στη στιχουργική των τραγουδιών (σελ. 7-24). Το τραγούδι περιλαμβάνεται στις σελίδες 19-21, φέρει τον αριθμό 7 και είναι άτιτλο. Κάτω από την αρίθμηση αναγράφεται "Mme Laffon - Smyrne". Η Madame Laffon ήταν η δεύτερη σύζυγος του Γάλλου διπλωμάτη Gustave Laffon, διερμηνέα στο Γαλλικό Προξενείο της Σμύρνης. Πρόκειται για την Ada Bargigli, Ιταλίδα γεννημένη στη Λάρνακα, και βασική πηγή πληροφόρησης και μουσικού υλικού του Bourgault-Ducoudray, αφού τα 21 από τα 30 τραγούδια της συλλογής καταγράφονται στη Σμύρνη σε δική της ερμηνεία. Το μουσικό κείμενο του τραγουδιού περιλαμβάνεται σε παρτιτούρα με σύστημα τριών πενταγράμμων (δύο για το πιάνο και ένα για τη φωνή). Στο τέλος του μουσικού κειμένου υπάρχει η γαλλική μετάφραση των στίχων και επεξηγηματική σημείωση του Bourgault-Ducoudray. Στην ελληνική ιστορική δισκογραφία το τραγούδι ηχογραφήθηκε στο Παρίσι τον Απρίλιο του 1905 από τον βαρύτονο Περικλή Άραμι (Περικλής Αραβαντινός, Ιωάννινα 1854 ή 1859 – Παρίσι 1932) με τον τίτλο «<a href="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k10803754?rk=21459;2" target="_blank" rel="noopener">Το πουλάκι</a>» (Un petit oiseau) για τη Fonotipia (Societa Italiana di Fonotipia xPh 589 – No. 39146). Για περισσότερα σχετικά με τον Περικλή Άραμι βλέπε <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=10876" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>. Σύγχρονη ηχογράφηση του τραγουδιού περιλαμβάνεται στο CD "Mελωδίες της ανατολής, Τραγούδια της Σμύρνης (19ος αιώνας)" («<a href="https://www.youtube.com/watch?v=7AkHCV8TUdo&list=OLAK5uy_nyM149DkpffO-qCtUdf2P_HCmg24JolmE&index=12" target="_blank" rel="noopener">Βαριά που σ' αγαπώ</a>», <a href="https://www.discogs.com/release/25183780-%CE%88%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%91%CE%BA%CF%81%CE%AF%CF%84%CE%B5%CF%82-M%C3%A9lodies-dOrient-Songs-of-Smyrna-19th-century-%CE%BC%CE%B5%CE%BB%CF%89%CE%B4%CE%AF%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82" target="_blank" rel="noopener">Αρχείο Ελληνικής Μουσικής – FM Records – FM 800</a>, Αθήνα, 1997), το οποίο περιέχει 20 από τις μελωδίες που συνέλεξε ο Bourgault-Ducoudray, με διαφορετική αρμονική - ρυθμική συνοδεία και ενορχήστρωση. Το τραγουδά η Ειρήνη Δερέμπεη. Τον Απρίλιο του 2023 κυκλοφόρησε από το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας η μουσική έκδοση «Σμύρνη 1875 - Εντυπώσεις Μελωδιών». Περιλαμβάνει CD με δώδεκα τραγούδια από τις καταγραφές του Bourgault-Ducoudray σε διασκευή, ενορχήστρωση και εκτέλεση από το μουσικό συγκρότημα Ματ σε 2 Υφέσεις. Ανάμεσά τους περιλαμβάνεται και το παρόν τραγούδι (βλ. <a href="https://www.ims.forth.gr/el/publication/view?id=1631" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>). Ο Μανώλης Καλομοίρης (Σμύρνη, 14 Δεκεμβρίου 1883 – Αθήνα, 3 Απριλίου 1962) θα χρησιμοποιήσει τη μελωδία του τραγουδιού στην όπερα «Ο Πρωτομάστορας» (βλ. <a href="http://kalomiris.gr/index.php/work/operas-master-builder.html" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>) σε λιμπρέτο (βλ. <a href="https://repository.librarychania.gr/tekmirio/bi00658/" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>) του ιδίου βασισμένο στην ομότιτλη τραγωδία (βλ. <a href="https://www.kazantzaki.gr/gr/plays/o-protomastoras-174" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>) του Νίκου Καζαντζάκη. Η όπερα (βλ. <a href="https://digital2.mmb.org.gr/search/?omeka%5Bquery%5D=%CE%A0%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B1%CF%82" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a> χειρόγραφες και αυτόγραφες παρτιτούρες και spartiti του έργου) παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 11 Μαρτίου 1916 στο Δημοτικό Θέατρο της Αθήνας. Η μελωδία ακούγεται αρχικά από τον Γέρο και στη συνέχεια τον ακολουθεί ο Χορός  των Θεριστάδων, που αποτελείται από γυναίκες και άντρες, τραγουδώντας και χορεύοντας (βλ. <a href="https://youtu.be/PcrdLfPMqsw?t=2390" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>). Το τραγούδι, με τίτλο «Βαρειά που σ' αγαπώ», αύξοντα αριθμό 1 και αριθμό καταλόγου 431, περιλαμβάνεται στη συλλογή «Είκοσι Δημοτικά τραγούδια» με συνοδεία πιάνου ή ορχήστρας σε εναρμόνιση του Μανώλη Καλομοίρη. Εκδόθηκε στην Αθήνα το 1922 από τον οίκο Ζαχαρία Μακρή. Αναφέρει σχετικά ο Γιώργος Σακαλλιέρος (<a href="https://vmrebetiko.gr/bibliography-vmak/" target="_blank" rel="noopener">2005: 27</a>): «Ο εκδότης Ζ. Μακρής ζήτησε από τον Μ. Καλομοίρη να εναρμονίσει 20 δημοτικά τραγούδια. Ο συνθέτης ολοκλήρωσε μόνο τα δέκα, συνολικά, με την υπόσχεση να ολοκληρώσει αργότερα τα υπόλοιπα (σύμφωνα με πληροφορία του Φοίβου Ανωγειανάκη), κάτι που δεν πραγματοποίησε τελικά. Το έργο εκδόθηκε με τον παραπάνω τίτλο και η συγκεκριμένη ανακρίβεια παρέμεινε.» Επίσης, στη Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος «Λίλιαν Βουδούρη», όπου φυλάσσεται το Αρχείο Μανώλη Καλομοίρη, έχουν αναρτηθεί αυτόγραφες και χειρόγραφες παρτιτούρες και πάρτες του τραγουδιού σε διασκευή για φωνή και ορχήστρα και φωνή και πληκτροφόρο όργανο (βλ. <a href="https://digital2.mmb.org.gr/en/handle/55913/?omeka%5Bquery%5D=%CE%92%CE%B1%CF%81%CE%B5%CE%B9%CE%AC%20%CF%80%CE%BF%CF%85%20%CF%83%27%20%CE%B1%CE%B3%CE%B1%CF%80%CF%8E" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>). Μεταξύ 1881-1884 ο Ρώσος συνθέτης Alexander Glazunov (Αγία Πετρούπολη, 29 Ιουλίου (10 Αυγούστου) 1865 – Παρίσι, 21 Μαρτίου 1936) ολοκληρώνει δύο έργα για συμφωνική ορχήστρα βασισμένα σε ελληνικές μελωδίες. Πρόκειται για την "<a href="https://www.youtube.com/watch?v=KSprXQRKvVM" target="_blank" rel="noopener">Overture No. 1 on Three Greek Themes, Op. 3</a>" (βλ. <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2925" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>, <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2944" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a> και <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2949" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>), η οποία πιθανόν ολοκληρώθηκε το 1881 ή το 1882 και είναι αφιερωμένη στον Bourgault-Ducoudray, και την "<a href="https://www.youtube.com/watch?v=5y5SFc7Dqmk" target="_blank" rel="noopener">Overture No. 2 on Greek Themes, Op. 6</a>", σύνθεση που έγραψε πιθανόν το 1883-1884 και αφιέρωσε στον Ρώσο συνθέτη Mily Balakirev. Τα μουσικά θέματα από τα οποία αντλεί υλικό ο Glazunov, και για τις δύο ουβερτούρες, προέρχονται από τη συλλογή "Trente mélodies populaires de Grèce et d'Orient". Στην "<a href="https://www.youtube.com/watch?v=5y5SFc7Dqmk">Overture No. 2 on Greek Themes, Op. 6</a>" ο συνθέτης επεξεργάζεται μελωδικές φράσεις από τρία τραγούδια, ανάμεσα στα οποία περιλαμβάνεται και το τραγούδι της παρτιτούρας που εξετάζουμε. Συγκεκριμένα πρόκειται, κατά τη σειρά εμφάνισής τους στο έργο, για τις καταγραφές υπ' αριθμόν 5 (βλ. <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2929" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>), την παρούσα υπ' αριθμόν 7 και την υπ' αριθμόν 24 (βλ. <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2948" target="_blank" rel="noopener">εδώ</a>). Εξήντα περίπου χρόνια αργότερα, το 1940–1941 ο Γερμανοεβραίος συνθέτης <a href="http://orelfoundation.org/composers/article/berthold_goldschmidt" target="_blank" rel="noopener">Berthold Goldschmidt</a> (Αμβούργο, 18 Ιανουαρίου 1903 – Λονδίνο, 17 Οκτωβρίου 1996) ολοκληρώνει την "Greek Suite" για ορχήστρα. Η οκταμερής σουίτα αποτελείται από διασκευές ελληνικών λαϊκών μελωδιών οι οποίες προέρχονται από την έκδοση "Trente mélodies populaires de Grèce et d'Orient" του Louis-Albert Bourgault-Ducoudray. Ανάμεσα σε αυτές περιλαμβάνεται και η μελωδία του παρόντος τραγουδιού. Ακολουθούν αναλυτικά τα μέρη του έργου και τα αντίστοιχα τραγούδια της συλλογής Bourgault-Ducoudray τα οποία επεξεργάζεται ο συνθέτης: – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=xuA-_uq8PjA&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=2" target="_blank" rel="noopener">Alla marcia</a>: το υπ' αριθμόν <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2951" target="_blank" rel="noopener">27</a> και το παρόν υπ' αριθμόν 7. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=t3J4UEzTNVE&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=3" target="_blank" rel="noopener">Andante</a>: τα υπ' αριθμόν <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2939" target="_blank" rel="noopener">15</a> και <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2945" target="_blank" rel="noopener">21</a>. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=RfP311MDrlY&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=4" target="_blank" rel="noopener">Allegretto. Scherzando</a>: το υπ' αριθμόν <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2928" target="_blank" rel="noopener">4</a>. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=krm3h5pgP1o&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=5" target="_blank" rel="noopener">Allegro marziale</a>: το υπ' αριθμόν <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2947" target="_blank" rel="noopener">23</a>. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=2hn7YI2TRfU&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=6" target="_blank" rel="noopener">Allegretto grazioso</a>: το υπ' αριθμόν 30 με τίτλο «<a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2954" target="_blank" rel="noopener">Το φίλημα</a>» και το υπ' αριθμόν <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2944" target="_blank" rel="noopener">20</a>. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=Sf6giA3qQkM&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=7" target="_blank" rel="noopener">Lento</a>: το υπ' αριθμόν <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2933" target="_blank" rel="noopener">9</a>. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=ltvZiRLgL9c&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=8" target="_blank" rel="noopener">Allegretto</a>: τα υπ' αριθμόν <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2952" target="_blank" rel="noopener">28</a> και <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2925" target="_blank" rel="noopener">1</a>. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=XafI-IPZfdQ&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=9" target="_blank" rel="noopener">Allegretto moderato</a>: το υπ' αριθμόν <a href="https://vmrebetiko.gr/item/?id=2949" target="_blank" rel="noopener">25</a>. Ever since antiquity, music transcription has been the intrinsic way of visual representation of sound, sometimes in detail and sometimes in the form of a guide. Throughout time, the visual capture of music has been the only way to store and preserve it over time, but also the exclusive means of reproducing it. In any case, visual transfer should be considered as an auxiliary tool, since oral dissemination and storage in the memory of artists have been the most timeless techniques for the diffusion of music through time and space. During Europe's so-called "classical" musical period, with its most powerful centers of production, such as today's Austria, Germany, France and Italy, and especially in its path towards Romanticism, music transcription, that is, the musical score, was considered by some composers as the very embodiment of their work. Understandably, in the modern capitalist world, music transcription, as the primary tool for the substantialization of music, brought under its purview repertoires that were not connected, were not disseminated, and did not function on the basis of their transcription. This offered to the music product sales centers an additional tool to expand their action network: non-scholar musics acquired a convenient way of circulating them, enhancing their popularity, even in places very far from those of their original creation. At the end of the 19th century, however, the phenomenon of sound recording and reproduction rearranged relationships and disrupted the status quo of publishing houses, claiming a share of the market, offering a product that was extremely complete and immediate. The publishing houses tried to react with legal measures, but it became impossible to stop the dynamics of the new phenomenon: the prevalence of commercial discography was now a fact, for most of the 20th century. As far as non-scholar music is concerned, commercial printed musical scores were publications of the musical texts of songs or instrumental pieces (for the publishing activity in Greece see <a href="https://vmrebetiko.gr/en/bibliography-vmak-en/" target="_blank" rel="noopener">Lerch-Kalavrytinos, 2003: 4-5</a>). For the needs of musical scores, the songs were arranged mainly (but not only) for piano or for piano and voice, generally without complex performance requirements. Multi-instrumental or technically demanding orchestrations were systematically avoided. The lyrics were printed below the notes of the melodic development of the singing parts and, sometimes, their translations into other languages. For the most part, the musical scores were two or four pages long, and came with a themed front and back cover. This musical score is included in the collection "Trente mélodies populaires de Grèce et d'Orient" (Thirty Popular Melodies of Greece and the Orient). The collection contains transcriptions of thirty Greek songs collected by the French composer Louis-Albert Bourgault-Ducoudray in Smyrna and Athens during his research trip to Greece and Asia Minor in 1875. The harmonization and piano accompaniment of the melodies were done by the composer himself (see in detail the extremely interesting text by Giorgos Kokkonis, <a href="https://vmrebetiko.gr/en/bibliography-vmak-en/" target="_blank" rel="noopener">2017d: 13-47</a>). The black and white cover also mentions "traduction italienne en vers adaptée à la musique et traduction française en prose de M. A. de Lauzières" (Italian verse translation adapted to music and French prose translation by M. A. de Lauzières), the edition number and the publisher. The edition contains a preface, introduction, translator's note and reference by Bourgault-Ducoudray to the lyrics of the songs (pp. 7-24). The song is included on pages 19-21, bears the number 7 and is untitled. Mme Laffon - Smyrne" is written below the numbering. Madame Laffon was the second wife of the French diplomat Gustave Laffon, an interpreter at the French Consulate in Izmir. Madame Laffon was Ada Bargigli, an Italian born in Larnaca, Cyprus, and Bourgault-Ducoudray's main source of information and musical material, since she sang to him 21 of the 30 songs in the collection transcribed in Izmir. The musical text of the song is included in a musical score with a system of three staffs (two for piano and one for voice). At the end of the musical text there is the French translation of the lyrics and an explanatory note by Bourgault-Ducoudray. In Greek historical discography, the song was recorded in Paris in April 1905 by the baritone Periklis Aramis (Periklis Aravantinos, Ioannina 1854 or 1859 – Paris 1932) under the title "<a href="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k10803754?rk=21459;2" target="_blank" rel="noopener">To poulaki</a>" (Un petit oiseau) for Fonotipia (Societa Italiana di Fonotipia xPh 589 – No. 39146). For more about Periklis Aramis see <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=10876" target="_blank" rel="noopener">here</a>. A contemporary recording of the song is included in the CD "Melodies tis anatolis, Tragoudia tis Smyrnis (19os aionas)” [Melodies of the East, Songs of Smyrna (19th century)] ("<a href="https://www.youtube.com/watch?v=7AkHCV8TUdo&list=OLAK5uy_nyM149DkpffO-qCtUdf2P_HCmg24JolmE&index=12" target="_blank" rel="noopener">Varia pou s' agapo</a>", <a href="https://www.discogs.com/release/25183780-%CE%88%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%91%CE%BA%CF%81%CE%AF%CF%84%CE%B5%CF%82-M%C3%A9lodies-dOrient-Songs-of-Smyrna-19th-century-%CE%BC%CE%B5%CE%BB%CF%89%CE%B4%CE%AF%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82" target="_blank" rel="noopener">The Hellenic Music Archive – FM Records – FM 800</a>, Athens, 1997), which contains 20 of the melodies collected by Bourgault-Ducoudray, with different harmonic - rhythmic accompaniment and orchestration. Eirini Derempei sings it. In April 2023, the Institute for Mediterranean Studies of the Foundation for Research and Technology released the music edition "Smyrna 1875 - Impressions of Melodies". It includes a CD with twelve songs from the trancriptions of Bourgault-Ducoudray, arranged, orchestrated, and performed by the musical ensemble Checkmate in 2 Flats. Among them is the present song (see <a href="https://www.ims.forth.gr/en/publication/view?id=1631" target="_blank" rel="noopener">here</a>). Manolis Kalomoiris [Smyrna (Izmir), December 14, 1883 – Athens, April 3, 1962] would use the melody of the song in the opera "O Protomastoras" (see <a href="http://kalomiris.gr/index.php/work/operas-master-builder.html" target="_blank" rel="noopener">here</a>), in his own libretto (see <a href="https://repository.librarychania.gr/tekmirio/bi00658/" target="_blank" rel="noopener">here</a>) based on the tragedy of the same name (see <a href="https://www.kazantzaki.gr/gr/plays/o-protomastoras-174" target="_blank" rel="noopener">here</a>) by Nikos Kazantzakis. The opera (see <a href="https://digital2.mmb.org.gr/search/?omeka%5Bquery%5D=%CE%A0%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B1%CF%82" target="_blank" rel="noopener">here</a> handwritten and autographed musical score and spartiti of the work) premiered on March 11, 1916 at the Municipal Theater of Athens. The melody is initially sung by the Old Man, followed by the Chorus of Harvesters, consisting of both women and men, who sing and dance along (see <a href="https://youtu.be/PcrdLfPMqsw?t=2390" target="_blank" rel="noopener">here</a>). The song, entitled "Vareia pou s’agapo", with serial number 1 and catalog number 431, is included in the collection "Eikosi dimotika tragoudia" (Twenty folk songs) with piano or orchestral accompaniment, harmonized by Manolis Kalomoiris. It was published in 1922, in Athens, by the Zacharias Makris publishing house. Giorgos Sakallieros mentions the following in this regard (<a href="https://vmrebetiko.gr/en/bibliography-vmak-en/" target="_blank" rel="noopener">2005: 27</a>): "Publisher Z. Makris asked M. Kalomoiris to harmonize 20 folk songs. The composer completed only ten in total, with a promise to finish the remaining ones later (according to information from Foivos Anogeianakis), something he ultimately did not fulfill. The work was published under the above title and this particular inaccuracy remained.". Additionally, autographed and handwritten musical scores of the song in an arrangement for voice and orchestra as well as voice and keyboard instrument are uploaded to the Great Music Library of Greece "Lilian Voudouri", where the Manolis Kalomoiris Archive is kept (see <a href="https://digital2.mmb.org.gr/en/handle/55913/?omeka%5Bquery%5D=%CE%92%CE%B1%CF%81%CE%B5%CE%B9%CE%AC%20%CF%80%CE%BF%CF%85%20%CF%83%27%20%CE%B1%CE%B3%CE%B1%CF%80%CF%8E" target="_blank" rel="noopener">here</a>). Between 1881-1884, the Russian composer Alexander Glazunov [Saint Petersburg, July 29 (August 10) 1865 – Paris, March 21, 1936] completed two works for symphony orchestra based on Greek melodies. These are the "<a href="https://www.youtube.com/watch?v=KSprXQRKvVM" target="_blank" rel="noopener">Overture No. 1 on Three Greek Themes, Op. 3</a>" (see <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2925" target="_blank" rel="noopener">here</a>, <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2944" target="_blank" rel="noopener">here</a> and <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2949" target="_blank" rel="noopener">here</a>), which was probably completed in 1881 or 1882 and is dedicated to Bourgault-Ducoudray, and the "<a href="https://www.youtube.com/watch?v=5y5SFc7Dqmk" target="_blank" rel="noopener">Overture No. 2 on Greek Themes, Op. 6</a>", a composition he probably wrote in 1883-1884 and dedicated to the Russian composer Mily Balakirev. The musical themes from which Glazunov draws material for both overtures come from the collection "Trente mélodies populaires de Grèce et d'Orient". In the "<a href="https://www.youtube.com/watch?v=5y5SFc7Dqmk" target="_blank" rel="noopener">Overture No. 2 on Greek Themes, Op. 6</a>", the composer arranged melodic phrases from three songs, including the song in this musical score. Specifically, in the order of their appearance in the work, these are: recording number 5 (see <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2929" target="_blank" rel="noopener">here</a>), the present recording, that is, number 7 and recording number 24 (see <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2948" target="_blank" rel="noopener">here</a>). Approximately sixty years later, in 1940–1941, the German-Jewish composer <a href="http://orelfoundation.org/composers/article/berthold_goldschmidt" target="_blank" rel="noopener">Berthold Goldschmidt</a> (Hamburg, January 18, 1903 – London, October 17, 1996) completed the "Greek Suite" for orchestra. The eight-movement suite consists of arrangements of Greek popular melodies which come from the publication "Trente mélodies populaires de Grèce et d'Orient". The melody of this song is included among them. The following are the movements of the work and the corresponding songs from Bourgault-Ducoudray's collection, which the composer worked on: – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=xuA-_uq8PjA&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=2" target="_blank" rel="noopener">Alla marcia</a>: number <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2951" target="_blank" rel="noopener">27</a> and this song, under number 7. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=t3J4UEzTNVE&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=3" target="_blank" rel="noopener">Andante</a>: number <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2939" target="_blank" rel="noopener">15</a> and <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2945" target="_blank" rel="noopener">21</a>. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=RfP311MDrlY&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=4" target="_blank" rel="noopener">Allegretto. Scherzando</a>: number <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2928" target="_blank" rel="noopener">4</a>. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=krm3h5pgP1o&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=5" target="_blank" rel="noopener">Allegro marziale</a>: number <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2947" target="_blank" rel="noopener">23</a>. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=2hn7YI2TRfU&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=6" target="_blank" rel="noopener">Allegretto grazioso</a>: number 30 entitled "<a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2954" target="_blank" rel="noopener">To filima</a>" and number <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2944" target="_blank" rel="noopener">20</a>. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=Sf6giA3qQkM&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=7" target="_blank" rel="noopener">Lento</a>: number <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2933" target="_blank" rel="noopener">9</a>. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=ltvZiRLgL9c&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=8" target="_blank" rel="noopener">Allegretto</a>: number <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2952" target="_blank" rel="noopener">28</a> and <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2925" target="_blank" rel="noopener">1</a>. – <a href="https://www.youtube.com/watch?v=XafI-IPZfdQ&list=OLAK5uy_nBBNoa9qrzV2xxz_5q4pTD0ybZD7X11nM&index=9" target="_blank" rel="noopener">Allegretto moderato</a>: number <a href="https://vmrebetiko.gr/en/item-en/?id=2949" target="_blank" rel="noopener">25</a>. Publisher An entity responsible for making the resource available Henry Lemoine et Cie, Editeurs Paris, 17 Rue Pigalle - Rue de l' Hopital, 44, Bruxelles Henry Lemoine et Cie, Editeurs Paris, 17 Rue Pigalle - Rue de l' Hopital, 44, Bruxelles Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource [Πρώτη έκδοση: 1876] [First edition: 1876] Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Ε. Κουνάδη Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource Δεμένο βιβλίο 78 σελίδων (φωτοτυπημένο) Χαρτί, 29,7 x 21 εκ., 3 σελίδες, καλή κατάσταση Language A language of the resource Ελληνικά - Ιταλικά - Γαλλικά Greek - Italian - French Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context 201807081518_7 Creator An entity primarily responsible for making the resource Εναρμόνιση: Bourgault-Ducoudray Louis-Albert Harmonization: Bourgault-Ducoudray Louis-Albert Subject The topic of the resource Έντυπη παρτιτούρα Coverage The spatial or temporal topic of the resource, the spatial applicability of the resource, or the jurisdiction under which the resource is relevant Παρίσι Paris Source A related resource from which the described resource is derived Αρχείο Κουνάδη Kounadis Archive Rights Information about rights held in and over the resource cc Relation A related resource KA_D_Aramis Dimotiko (Folk) Δημοτικό τραγούδι